XVIII-XIX ს-ში სოფ. დიღომში მოღვაწე ლასურაშვილების სამღვდელო გვარი

XVIII-XIX ს-ში სოფ. დიღომში მოღვაწე ლასურაშვილების სამღვდელო გვარი ლასურაშვილები დიღმის ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით სახლობენ. მათი უბანი ძველი საქალაქო გზის პირასაა გაშენებული და იყოფა შემდეგ უბნებად: გუგლაანი, ჭოტორლიანი, ჯობინოაანი. ლასურაშვილი ადრე სამეფო ყმებად ითვლებოდნენ და XVIII ს-ში თარხნებიც გახდნენ. შემდეგ XIX ს-ში საბატონო ყმებად ითვლებოდნენ. პირველი ისტორიული საბუთი ლასურაშვილების შესახებ გხვდება 1725 წლის მამულის წყალობის წიგნში, მიცემული ვახტანგ VI-ის მიერ გიორგი ლასურაშვილისადმი, სადაც ნათქვამია, რომ „...წყალობის წიგნი და ნიშანი შეგიწყალეთ და გიბოძეთ თქვენ, ჩვენთა დიდად ერთგულსა და ნამსახურსა ყმას ლასურის შვილს გიორგის და ძმასა შენსა იესეს, მარკოზს და მათეს, შვილთა და ყოველთავე მომავალთა სახლისა თქუენისა: –– ასე რომე, ჩვენს რუსეთს ყოფნაშია დიდად გვემსახურენით და ჩვენის შვილისაც ერთგულად მაამებელი, მოსამსახურე იყავ; ამისად სანაქებოდ ჩვენცა შეგიწყალეთ და გიბოძეთ დიღვამს შენის ბიძაშვილების მელიქიზას და შავერდის ნაქონი მამული სახლით, კარით, ვენახით, სასაფლაოთი, ჭურ-მარნითა, კალო-საბძლითა, შესავალ-გასავლითა, სახნავითა, სათესითა და დღეს, თქვენთათვის გვიბოძებია ყოვლის კაცის უცილებლად, რომ

არას კაცს თქუენთან ხელი არა ჰქონდეს; რისაც მქონებელნი ყოფილიყვენ და ანუ იყუნენ, თქვენთვის და შვილთა კიდე ამასდა გარდა სითარხნის წყალობას დაგვეაჯენით და გათარხნეთ, რომ არაფერისთანა საჩვენო გამოსაღები და სათხოვარი არა გეთხოვებოდესთ... თვინიერ ერთის მსახურისა და ლაშქარ-ნადირობის მეტი“. შემდეგ წლებში სხვა მეფეებიც უმტკიცებენ სითარხნის წყალობის სიგელებს გიორგი ლასურაშვილის შთამომავლებს. უკანასკნელი სიგელი თარიღდება 1800 წლის ივლისის 26-ით, მიცემული გიორგი XII-ის მიერ მღვდელ აბრაამ ლასურაშვილისადმი, სადაც ნათქვამია: „... ესე წყალობის წიგნი გიბოძეთ შენ, დიღმელს ლასურის-შვილს მღვდელს აბრაამსა და ძმის წულს შენსა მელქისედეკს, შვილთა და მომავალთა სახლისა შენისათა; ესე რომე ძველთაგან სითარხნე გქონებოდათ და მოაღაპენი ყოფილიყავით, როგორადაც ძველს სიგელში გიცხადებს კურთხეულის ელენე დედოფლისაგან და აგრეთვე ნაზარალიხანისაგან

და ეს სიგელი კურთხეულ მამას ჩვენს მეფეს ირაკლისაც დაემტკიცებინა. ჩვენცა წყალობა გვიქნია და გვიბოძებია...“ ამ სიგელს ამტკიცებს დედოფალი მარიამი და ტახტის მემკვიდრე დავითი.

ზემოთ მოხსენებულ მღვდელ აბრაამ ლასურაშვილსა და სოფ. დიღმის მეორე მღვდელ პავლე ზერთელაშვილის დავას ეხება ერთი საინტერესო დოკუმენტი, რომელიც 1796 წლის 1 ნოემბერსაა შედგენილი საქართველოს ეკლესიის სასულიერო დიკასტერიაში.

აი, რა განაჩინა დიკასტერიამ: „დიღმელნი ხუცები აბრაამ და პავლე ჰშფოთებდნენ და იცილებოდნენ დიღმის გარეშეთა სამლოცველოთა ეკლესიათა ზედა, რომელ არს პირველი წმიდისა სამებისა, მეორე ყოვლადწმიდისა ღვთისმშობელისა, მესამე წმიდისა დიდისა მოწამისა გიორგისა, მეოთხე თეთრი ეკლესია წმიდისა გიორგისავე და მეხუთე დიდგორის ეკლესია მოშორებით... მოვიდენ ორნივე მისის უწნმინდესობის დიკასტირიასა შინა, და ილაპარაკეს, და სარჩელი თვისი თითეულად მოგვითხრეს.

ჩვენ გამომძიებელთა სარჩელისა მათისათა, შევრისხეთ ორთავე, ვამხილეთ, ვჰსწვართეთ, და განვჰმართეთ საქმე მათი და ბრძანებითა მისის უწმინდესობისა განვაჩინეთ: დიღომში რომ ეკლესია აქვსთ წმინდის მარინასი, რიგით  ჰსწირევდენ. ერთ კვირას ერთი სწირევდეს, და მეორე მოეხმარებოდეს, და მეორე კვირას მეორე სწირევდეს. თუ საერთო მოუვიდესთ საწირავი, შუა უნდა გაიყონ თანასწორად ვითარცა ძმათა; დიდგორის ეკლესიაში, ერთს წელინადს ერთი ხუცესი წავიდოდეს, და მეორეს წელიწადს მეორე, და რაც სამლოცველო და შესაწირავი მოუვიდეს ის უკლებლივ მარტო იმ ხუცისა იყოს, მეორე ვერ

შეეცილოს;ორნიიიგი ეკლესიანი: ერთი ყოვლადწმიდისა ღვთისმშობლისა, რომელიცა არს სასაფლაო აბრაამ ხუცის მამაპაპათა, და კვალად ეკლესია თეთრი წმიდისა გიორგისა, ეს ორი ეკლესია მიგვიცემია თავის შემოსავლით საკუთრად აბრაამისათვის, რომ მეორე ხუცესი ვერ შეეცილოს; ეგრეთვე ეკლესია წმიდისა დიდისა მოწამისა გიორგისა, სასაფლაო პავლე მღვდლის მამაპაპათა, და კვალად

24-1  საპატრიარქოს უწყებანი N24 26სექტემბერი-2ოქტომბერი 2019წ გვ.19

XVIII-XIX ს-ში სოფ. დიღომში მოღვაწე ლასურაშვილების სამღვდელო გვარი (გაგრძელება)

ეკლესია წმიდისა სამებისა, ეს ორი ეკლესია მიგვიცემიეს პავლესთვის საკუთრად და ყოვლით შემოსავლით. და რაც შესაწირავი, ან სამლოცველო, ან მხარ-ტყავი, ან კურატი, ან ზვარა, ან პური, ან ღვინო და ან სხვა ამგვარი ნივთი რამ მიუვიდესთ იმ დღეს ყველა საკუთარი იყოს მისი, მეორე ვერ შეეცილება, და თუ შანა, ან ვეცხლი რამ, ან სამოსელი, ან ხელსახოცი, და ან სანთელ-საკმელი მიუვიდესთ, წამოიღონ და დიღმის წმ. მარინას ეკლესიას მოახმარონ, სადაც დღე ყოველ სწირვენ, და ილოცვენ. და რომელიც დღეის იქით, ამ ჩვენგან განჩინებულს არ დასჯერდება და არ დაემორჩილება, მისის უწმინდესობისათა სულიერის მსჯავრით შეუნდობელად განიკანონება, საკანონო მიეკიდება და სამრევლოსაგანცა თვისისა, უნაწილოდ დაშთება“. როგორც საეკლესიო საბუთებიდან ჩანს, მღვდელი აბრაამ ლასურაშვილი XIX ს-ის დასაწყისში გარდაიცვალა და მისი სამწყსო, ძმისწულმა მელქისედეკ ლასურაშვილმა ჩაიბარა, რომელიც მღვდლად იქნა ხელდასხმული. სამწუხაროდ, მღვდელი მელქისედეკი 1812 წელს ქართლ-კახეთში გავრცელებულა შავმა ჭირმა შეიწირა. 1813 წლის 13 მაისს მისი ქვრივი ელისაბედი საქართველოს ეგზარქოს ვარლაამს (ერისთავი) სწერდა: „შარშან არზითა ჩემითა შევაწუხე თქვენი მაღალყოვლადუსამღვდელოესობა, რომ მეუღლე ჩემი მღუდელი მელქისედეკ თავის სამწყსოს სამსახურში ჭირით გარდაიცვალა და იმისი სამწყსო სრულიად პავლე მღუდელმა მიიღო და ყოვლითურთ უნაწილო გამხადა და თქვენ უბრძანეთ მცხეთის დეკანოზს, რომ ეს საქმე გაერიგებინა, რომელმაც განმიწესა თავისი ბარათით თოთხმეტი მინალთუნი და ათი შაური, მაგრამ ჯერაც არ მოუცია, ამას გარდა, ჩემის მეუღლის საკუთარი ნივთნი, ფილონი, სტიქარი და მარხვანი, რომელიც ითხოვა ჩემგან, აღარ მანებებს და რადგან ქვრივ და ოხერ და უპატრონო ვარ, ასე მძლავრობით იქცევა ჩემზე“. 1813 წლის 16 მაისს მცხეთის დეკანოზმა კიდევ ერთხელ გაარჩია ეს საქმე, მღვდელი პავლე დააფიცა, რომ მასზედ დაკისრებულ მოვალეობას შეასრულებდა და ქვრივს თავის წილს მისცემდა. 1816 წლამდე მღვდელ პავლეს ებარა სოფ. დიღმის ორივე სამწყსო. ამ წელს კი ლასურაშვილების წილი სამრევლოები მღვდელ მელქისედეკის სიძემ, დავით ლასურაშვილმა ჩაიბარა, რომელიც მისი განაყოფი იყო. მღვდელი დავით გიორგის ძე ლასურაშვილი 1790 წელს მღვდლის ოჯახში დაიბადა. ქართულ ენაზე წმინდა წერილი, გალობა და საეკლესიო ტიბიკონი თბილისში, დეკ. იესე ჩუბინიძესთან ისწავლა. 1816 წლის 14 მარტს ნიქოზელმა ეპ. ათანასემ (მაჭავარიანი) დიაკვნად აკურთხა, იმავე წლის 19 ივნისს გორის მიტროპ. გერვასიმ (მაჭავარიანი) მლვდლად დაასხა ხელი და სოფ. დიღმის წმ. მარინეს სახ. ტაძარში განამწესა. 1818 წლიდან, როდესაც აღმოსავლეთ საქართველოში რუსული მმართველობის მიერ საეკლესიო შტატები დალაგდა, იგი დიღმის წმ. მარინეს სახ. ტაძრის პირველ მღვდლად დაინიშნა. იგი შეთავსებით ემსახურებოდა სოფ. ნაქულბაქევის მრევლსაც, რომელიც 5 ვერსით იყო დაცილებული დიღმიდან და სიშორის გამო, ხშირად ვერ ახერხებდა იქ წასვლას. 1826 წლის ალწერილობაში დიღმის წმ. მარინეს ეკლესიაზე ვკითხულობთ: „ტაძარი არს ქვითკირის, აშენებული 1320 წელს, ჰყვანან სამრევლო სახლნი 133 კომლი. ზედ მიწერილი სოფლები ნაქულბაქევი და ვეძისი. აქედან დიღომში სახელმწიფო კომლი 17, საეკლესიო 15 და საბატონო 75; ნაქულბაქევში: სახელმწიფო 3, საეკლესიო  15; ვეძისში: საბატონო -- 8. ტაძარი მდგომარეობს საეკლესიო ადგილზე. არა აქვს შეწირული მამულები“. მღვდელი დავითი 1855 წლის 21 მარტს გარდაიცვალა. დაკრძალეს 24 მარტს დიღმის წმ. მარინეს სახ. ტაძრის ეზოში. დარჩა მეუღლე ნინო მელქისედეკ მღვდლის ასული ლასურაშვილი (დაბ. 1805წ.) და შვილები: ეკატერინე (დაბ. I182ვწ.), გიორგი (დაბ. 1827., დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია), მღვდ. გრიგოლი (1834-1897წწ.), ალექსი (დაბ. 1844წ.). მამის საქმის გამგრძელებელი გახლდათ მისი მესამე შვილი -- გრიგოლი, რომელიც 1834 წელს დაიბადა. იგი ატარებდა მეორე გვარსაც -- გიორგიევი, რაც იმ პერიოდის საქართველოში ხშირი მოვლენა გახლდათ რუსული პოლიტიკის შედეგად. გრიგოლმა დაამთავრა ჯერ თბილისის სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ კი თბილისის სასულიერო სემინარია.

1856 წლის 29 თებერვალს საქართველოს ეგზარქოსმა ისიდორემ (ნიკოლსკი) დიაკვნად აკურთხა და თბილისის კალოუბნის ღვთისმშობლის შობის სახ. ტაძარში განამწესა. 1858 წლის 14 დეკემბერს საქართველოს ეგზარქოსმა ევსევიმ (ილინსკი) მღვდლად დაასხა ხელი და დუშეთის მაზრაში, კორინთოს წმ. მარინეს სახ. ტაძარში დანიშნა. 1860 წლის 24 დეკემბერს თელოვანის წმ. ნინოს სახ. ტაძარში გადაიყვანეს. 1866 წლის 10 მაისს დიღმის წმ. მარინეს სახ. ტაძარში მეორე მღვდლის ადგილზე დაადგინეს. იმ პერიოდში ტაძრის წინამძღვარი მღვდელ ანტონ თომას ძე ცაგარელი გახლდათ (ცნობილი ისტორიკოსის და ფილოლოგის, ალექსანდრე ცაგარელისა და ქართველი დრამატურგისა და მსახიობის ავქსენტი ცაგარელის მამა). მამა ანტონისა და მამა გრიგოლის ერთობლივი მოქმედებითა და მეცადინეობით

24-2  საპატრიარქოს უწყებანი N24 26სექტემბერი-2ოქტომბერი 2019წ გვ.20

XVIII-XIX ს-ში სოფ. დიღომში მოღვაწე ლასურაშვილების სამღვდელო გვარი (დასასრული)

დაიწყო დიღმის ეკლესიის კაპიტალური განახლება და შეკეთება, რაც 1869 წელს დასრულდა და იმავე წლის 26 ოქტომბერს საქართველოს ეგზარქოსმა ევსევიმ (ილინსკი) სამლვდელოების თანხლებით განახლებული ტაძარი საზეიმოდ აკურთხა, 1869 წლის სექტემბერშივე მამების დიდი მონდომებით ტაძრის ეზოში სკოლა გაიხსნა, სადაც 1870 წლის იანვარში უკვე 23 მოსწავლე ირიცხებოდა. პედაგოგობას თავად მამა ანტონი და მამა გრიგოლი ეწეოდნენ. 1869 წლის 24 დეკემბერს მღვდელი გრიგოლი საგვერდულით დაჯილდოვდა. 1871 წელს ოლქის სამღვდელოებამ თბილისის სასულიერო სასწავლებელში თავის წარმომადგენლად აირჩია. 1874 წელს ხელმეორედ აირჩიეს იგი პოსტზე. 1874 წელს სკუფია უბოძეს. 1876 წლის მარტიდან ტაძრის წინამძღვარია. 1879 წლის 6 მაისს კამილავკა ეწყალობა. 1879 წელს თბილისის ოლქის მთავარხუცესის თანაშემწედ დაადგინეს. 1882 წლის 26 ოქტომბერს ოლქის სამღვდელოებამ საეპარქიო კრებაზე დამსწრე დელეგატად აირჩია. 1883 წლის 4 თებერვალს წითელი ჯვრის საზოგადოებამ თავისი სამახსოვრო ჯვრით დააჯილდოვა. იყო კომისიის წევრი, რომელსაც დაევალა ქალთა ეპარქიალური სასწავლებლის შენობის ყიდვა. 1883 წლის 15 აპრილს რუსეთის წმ. სინოდმა მადლობა გამოუცხადა. 1884 წელს კიდევ ერთხელ

გამოეცხადა მადლობა. 1887 წლის 15 მაისს სამკერდე ოქროს ჯვარი მიიღო. 1890 წლის 12 აპრილს ჯარში წამსვლელთა სიების შედგენაში გაწეული ღვაწლისთვის სამხედრო უწყებამ მადლობა გამოუცხადა. 1897 წლის 1 მაისს, ავადმყოფობის გამო, შტატიდან გადადგა. მღვდელი გრიგოლი, 1897 წლის 17 ნოემბერს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. იგი 22 ნოემბერს სოფ. დიღომში დაასაფლავეს. დარჩა მეუღლე მელანია დიმიტრის ასული ჯავრიშვილი (1837-28.03.1887წწ.) და შვილები: ნინო (დაბ. 1858წ., გათხოვილი უგრელიძეზე); დავითი (დაბ. 1861წ., თბილისის სათავადაზნაურო სასწავლებლის პედაგოგი); ელენე (დაბ. 1863წ.); მიხეილი (1866-1918წწ., რომელმაც დაამთავრა მოსკოვის ეკონომიკური ინსტიტუტი, იყო მიწათმომწყობი, ინჟინერი. მოღვაწეობდა ბაქოში იაკობ მანსვეტაშვილთან ერთად. იყო ქველმოქმედი, ეხმარებოდა ღარიბ და გაჭირვებულ სტუდენტებს სწავლა-განათლების მიღებაში. 1915 წელს იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბაქოს განყოფილების ნამდვილი წევრი. იგი 1918 წელს უცნობმა პირებმა ბაქოში გაიტაცეს და მოკლეს); ეფემია (დაბ. 1868წ., პედაგოგი. 1894-1898 წლებში მუშაობდა თბილისის ქალთა საეპარქიო სასწავლებელში; 1898-1902 წლებში თიანეთის ორკლასიან სამრევლო-საეკლესიო სკოლაში მასწავლებლად, 1906 წლის 1 სექტემბრიდან 1918 წლის 1 ივლისამდე თბილისის „განათლების“ საზოგადოების ქალთა საოსტატო სემინარიაში; 1918 წლის 1 ივლისიდან თამარ მეფის სახ. ქალთა საოსტატო სემინარიაში); მართა (დაბ. 1870წ.); დიმიტრი (1871-1916წწ.).