დეკანოზი არსენ ჭალაგანიძე 1840-1923/1924

დეკანოზი არსენ იოაკიმეს ძე ჭალაგანიძე 1840 წელს სამეგრელოს სამთავროში, სენაკის მაზრაში, სოფ. ნოსირში აზნაურის ოჯახში დაიბადა. სამეგრელოს სასულიერო სასწავლებელი პირველი ხარისხის დიპლომით დაამთავრა. საეკლესიო ტიბიკონი და გალობა მარტვილის საკათედრო ტაძარში ისწავლა. 1873 წლის 6 მარტს სამეგრელოს ეპარქიის დროებითმა მმართველმა, არქიმანდრიტმა გრიგოლმა (დადიანი) მარტვილის საკათედრო ტაძრის მედავითნედ დაადგინა. 1873 წლის 21 მაისს მასვე დაევალა სამეგრელოს ეპარქიის კანცელარიაში მწერლის მოვალეობის შესრულება. იმავე წლის 2 აგვისტოს იმერეთის ეპარქიაზე სამეგრელოს ეპარქიის მიერთების გამო, რასაც ოჯახური მდგომარებაც დაერთო, არსენი გათავისუფლდა მწერლის თანამდებობიდან. 1878 წლის 15 აპრილს სამეგრელოს ეპარქიის ქორეპისკოპოსმა ბესარიონმა (დადიანი) კერძო

დიაკვნად გამოარჩია და მარტვილის საკათედრო ტაძრის კრებულში დაადგინა. 1880 წლის 20 აპრილს ქორეპისკოპოსმა ბესარიონმა (დადიანი) დიაკვნად აკურთხა და იმავე ადგილზე დატოვა. 1882 წლის 15 მაისს მეორე დიაკვნის შტატში გადაიყვანეს. 1886 წელს, როდესაც გურია-სამეგრელოს ეპარქია შეიქმნა, დიაკონი არსენი ფოთის წმ. ალექსანდრე ნეველის სახ. საკათედრო ტაძარში მეორე დიაკვნის შტატში დაინიშნა, სადაც 1887 წლის 8 სექტემბრამდე იმსახურა. 1887 წლის 8 სექტემბრიდან 1888 წლის 6 იანვრამდე უადგილოდ იყო. 1888 წლის 6 იანვარს გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსმა გრიგოლმა (დადიანი) მღვდლად დაასხა ხელი და ფოთის საკათედრო ტაძრის კრებულში დაადგინა. 1888 წლის 18 თებერვალს ალავერდის ოლქის სასულიერო გამომძიებლად დაინიშნა. 1889 წლის 3 მაისს წყემის წმ. ბარბარეს სახ. ტაძრის წინამძღვრად გადაიყვანეს. 1889

წლის 29 ივნისს ერთგული და პატიოსანი სამსახურისათვის საგვერდულით დაჯილდოვდა. 1892 წლის 10 იანვარს თავისი ხარჯებით, ტაძართან გახსნა

სამრევლო-საეკლესიო სკოლა, სადაც მასწავლებლად, მღვდელ არსენის თხოვნით, თავისი შვილობილი გიორგი მილორავა დაინიშნა, რომელმაც საქმეს კარგად გაართვა თავი და 1895 წლის დეკემბერში გურია-სამეგრელოს ეპარქიის სასწავლო კომიტეტისაგან მადლობა გამოეცხადა. 1892 წლის 22 იანვარს მღვდელი არსენი მის მიერ გახსნილი სკოლის გამგედ და საღვთო სჯულის პედაგოგად დაინიშნა.

1893 წელს გაზეთ „მწყემსში“ გამოქვეყნდა ვრცელი სტატია, სადაც მღვდელ არსენის დამსახურებებსა და საქმეებზეა საუბარი. წერილი უავტოროა. მისი სათაურია „კეთილი მწყემსის გავლენა მთელს მის სამწყსოზე": „ვინ არ იცის, რომ ხალხის კეთილდღეობა დამყარებულია იმ გონებრივ და ზნეობრივ

განვითარება ზე, რომლის შემწეობითაც კაცი ხერხიანად ებრძვის ბუნებას და ამ ბრძოლაშიდ სრულიად არ ეხება თავის თანამოძმის ინტერესებს, მაგრამ, სამწუხაროდ, ამისთანა განვითარებას ერთობ მოკლებულია ხალხი, როგორც საზოგადრთ, ეგრეთვე ნამეტურ ჩვენში. მიზეზი ამისა, რასაკვირველია, არის ის განცალკევება, რომელიც სუფევს უბრალო

ხალხისა და ინტელიგენციის შუა. ვინც კი დაკვირვებია ჩვენი სოფლელების ცხოვრებას, ის უსათუოდ შენიშნავდა, რომ ის სოფელი, რომელსაც ბედმა

შემთხვევით არგუნა ერთი ანუ ორი ცოტათი მაინც განათლებული კაცი, ბევრათ განირჩევა იმ სოფლებიდამ, რომელსაც ეს ბედი არ შეხვედრია.

როგორც მაგალითი ამისთანა გონებრივ განვითარებული კაცის გავლენისა მთელს სოფლის მცხოვრებლებზედ, ჩვენ შეგვიძლია დავასახელოთ

ს. წყემის (სენაკის მა ზრა) მრევლის მღვდელი. 3 წელიწადია, რაც ფოთის საკათედრო ტაძრიდამ წყემის წმ. ვარვარას ეკლესიაშიდ გარდმოყვანილია მღე. ა. გ! –– ძე. ამ მ წლის მოღვაწეობა ამა პატივცემულის და ღირსეულის მღვდლისა იმდენათ რთული და ნაყოფიერია თავის სამრევლოსათვის, რომ არ შეგვიძლია ორიოდე სიტყვა არ ვსთქვათ ამ საგან ზედ. სავსე კეთილის გრძნობით და გამსვალული ხალხისადმი სამსახურის სურვილით, მ. ა., რაკი

დამ ჯვიდრდა ახალ სამრევლოშიდ, იმ წამსვე შეიქნა ხალხისათვის საუკეთესო მოძმედ და, რასაკვირველია, მალე მოიხვეჭა მისი სიყვარულიც. როგორც მოძღვარი, ის არა სჯერდება თავისი აუცილებელ მოვალეობის ასრულებას, რომელსაც შეადგენს თავის დროზედ წირვა-ლოცვა და სხვა წმ. საიდუმლოუბის აღსრულება. ის დაუახლოვდა ხალხს და ნიადაგ მისი საუკეთესო მრჩეველია ყოველ-ნაირ გაძირვებაშიდ. ეწვევა თუ არა რაიმე უბედურება რომელსამე ოჯახს სამრევლოშიდ, მ. ა. იმ წამსვე მიეშურება იქ და თავის გონიერი და გრძნობით სავსე სიტყვით ამხნევებს მთელს ოჯახობას და ამ სულიერ გამხნევებასთან, როდესაც საჭიროება მოითხოვს, არ აკლებს, შეძლებისა გვარად, არც ნივთიერ დახმარებას. ჩვენ, სამწოხაროდ, არ შეგვიძლია ჩამოვთვალოთ თითოეულად ის კეთილ-მოქმედება, რომელიც უხათუოდ მიუძღვის მ. ა –– ს თავის სამრევლოსადშმი, ამისათვის საჭიროდ ვრაცხთ იმის მრავალ კეთილმოქმედებიდამ აღვნიშნოთ მხოლოდ უმთავრესი და

16-1  საპატრიარქოს უწყებანი N 16 4-17ნოემბერი 2021წ გვ.23

დეკანოზი არსენ ჭალაგანიძე 1840-1923/1924 (გაგრძელება)

იმისთანა, რომელსაც აქვს საზოგადოებრივი ხასიათი. გარდა იმისა, რომ შრომით და შემწეობით ამა ღირსეულ მღვდლისა დამშვენებულია თვით წმ. ვარვარის ეკლესია, რომელიც აქამდისინ ერთობ ცუდს მდგომარეობაში იყო, მისივე მოთაობით და მოქმედებით ს. წყემში გაკეთდა მრავალიკგ ზა. სადაც აქამდისინ ავდრიანობის დროს კაცს ვერც კი შეეძლო გავლა და პირუტყვებიც ეგრე უწყალოდ იხრჩობოდენ ტბა-ტალახებში, ეხლა მ. არ -– ის შემწეობით და შრომით მშვენიერი გ ზატკეცილია გამართული და

რაც უნდა ავდარი იყოს, მ8 ზავრი თავისუფლად დადის. ეს გარემოება მით უფრო სასიამოვნოა და მოსახსენებელი, რომ, ზოგ ჩვენს ადმინისტრატორებს ბევრათარ აწუხებს ჩვენი სოფლების უგ ზოობა.

ეს არის მიზეზი კიდევაც, რომ მახლობელი სოფლელები შენატრიან ს. წყემის მდგომარეობას, სადაც არის, ხალხის სიტყვით, იმისთანა „თავიანთი კაცი“, როგორიც ბრძანდება მ. არსენი. როგორც მოეხსენებათ მკითხველებს, სამეგრელოს საზოგადოება ამ ჟამად ძრიელ ააშფოთა ჩვენი

უმეცარ მეცნიერების ბოროტ გამორკვევამ შესახებ მეგრულის ლიტერატურისა. საზოგადოებას ცოტა არ შეშინებია თვით სარწმუნოების შებღალვისაც. ამისთანა მდგომარეობაში, რასაკვირველია, ჩვენი

სამრევლო სკოლები შეიქნენ ხალხისათვის იმ საფრათ, სადაც კაცი ეგრე სისწრაფით იფარავს თავს მავნებელ ქარიშხლისაგან. როგორც წუწკი ქორის

დანახვა ზედ ქათმის წიწილები მიეშურებიან დედისაკენ და იმის ფრთებ ქვეშ ეძებენ შველას, ეგრეთვე ამ ჟამად ჩვენი ბავშვები რაღაც, ინსტიქტიურად, თითქოს მოსჩვენებოდეთ რაღაცა ქორის მსგავსი, მიეშურებიან სამრევლო სკოლებისაკენ. ამისთანას მდგომარეობაშიდ, რასაკვირველია, ჩვენში სამრევლო სკოლებს დიდი მნიშვნელობა ექნებათ. ეს მნიშვნელობა კარგად აქვს შეგნებული მამა ა -– ნს, რომელსაც დიდი შრომა და ნივთიერი დახმარება მიუძღვის წყემში სამრევლო სკოლის დაარსებისათვის. მ. არ -– მა თავის ხარჯით ააშენა ამ

სკოლისათვის სადგომი, რომელიც დაუჯდა ჭ0ძ მანეთამდის. სკოლას აქვს მოშენებული პატარა ბაღი, სადაც შაგირდები თავის დროზედ დიდის ნადილით მუფშაობენ. მამს არ ნის ზედამხედველობით და

მოღვაწეობით ეს ბაღი ზაფხულში ძრიელ სასიამოვნო სანახავია. გასრულ მარიამობისთვეში ამ სკოლას უწვია მისი ყოვლად უსამღვდელოესობა გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსი გრიგორი და დიდათ კმაყოფილი დარჩა ამ სკოლის ბავშვების ბეჯითი და მარჯვე პასუხით. ძრიელ სასურველია, რომ მ. არ -– ის მაგალითი არ დარჩეს უყურადღებოდ მის მოძმიეთაგან და მათაც მიბაძონ მის საქებ საქციელს“. 1894 წლის 15 თებერვალს განათლების დარგში შეტანილი ღვაწლისათვის ეპისკოპოსმა გრიგოლმა მწყემსმთავრული მადლობა გამოუცხადა. 1894  წლის 3 მაისს, საქართველოს ეგზარქოსმა ვლადიმერმა (ბოგოიავლენსკი) მას უმწიკვლო და დამსახურებული სამსახურის გამო, სკუფია უბოძა. 1894

წლის 15 მაისიდან 1897 წლის 20 აგვისტომდე ოლქის სამღვდელოების მხრიდან იყო დეპუტატი სამეგრელოს სასულიერო სასწავლებლის საქმეებზე. 1897 წლის 20 აგვისტოს ნოსირის ოლქის სამღვდელოებამ თავის სულიერ მოძღვრად აირჩია და 1898 წლის 23 იანვარს ეპისკოპოსმა გრიგოლმა დაამტკიცა ამ პოსტზე. 1900 წელს მღვდელმა არსენმა გადაწყვიტა სკოლის აშენება წყემის ტაძართან და მხარდაჭერისა და

დახმარებისათვის ქართულ საზოგადოებას მიმართა. აი, რას წერდა იგი გაზეთ „ივერიაში“ ამასთან დაკავშირებით: „განვიზრახე-რა აგება სკოლის შენობისა ჩემდამო რწმუნებულის წყემის წმიდის ბარბარეს ეკლესიასთან, გურია-სამეგრელოს ეპარქიაში, მივმართე თხოვნით ნათესავებს და ნაცნობებს, რათა აღმოეჩინათ ჩემთვის ნივთიერი შემწეობა;

თხოვნა ჩემი შეწყნარებულ იქმნა: ბ-ბმა ალექსანდრე რატიანმა, სპირიდონ ნარაკიძემ, ყარამან ჯავახიამ და ალექსანდრე მელიამ აღმომიჩინეს დიდი

შემწეობა როგორც თავიანთი საკუთრებიდამ, ისე სხვებისაგან ფულების მოგროვებით, რისთვისაც მათ მე და სრულიად ჩემი სამრევლო შევწირავთ უღრმესს მადლობას და აგრეთვე სხვა შემომწირველებსაც დიდად ვმადლობთ“. წერილს დართული აქვს შემომწირველთასსია. სულ შეგროვდა 252 მანეთი და 90 კაპიკი. 1905 წლის 6 მაისს მღვდელი არსენი სამკერდე ოქროს ჯვრით დაჯილდოვდა. 1910 წლის 29 აგვისტოს მღვდელმა არსენ ჭალაგანიძემ მღვდელ პირფილე იესეს ძე სისორდიასთან ერთად მრავალი ხალხის თანდასწრებით აკურთხეს სოფ. ნოსირის სახალხო სამკითხველო. აი, რას წერდა ამასთან დაკავშირებით ქართულ პრესაში უცნობი კორესპონდენტი ფსევდონიმით „ივანე“: „ნოსირის სამ;ითხველოს კურთხევას ადგილობრივი მღვდელი არ დასწრებია. ამ მღვდელს დიდ მოანგარეს სახელი აქვს დავარდნილი და ხალხი ოხუნჯობ-

16-2  საპატრიარქოს უწყებანი N 16 4-17ნოემბერი 2021წ გვ.24

დეკანოზი არსენ ჭალაგანიძე 1840-1923/1924 (დასასრული)

და: ალბათ იმიტომ არ მობრძანდა, რომ ვერას მიიღებდაო. გათავდა თუ არა კურთხევა, მამა არსენმა ხალხს მიულოცა სამ;ითხველოს გახსნა, და ორიოდე სიტყვით შეეხო სამ;ითხველოს მნიშვნელობას“. მღვდელი არსენი 1912 წლის 15 მაისს წმ. ანასI ხარისხის ორდენით დაჯილდოვდა. 1922 წლის ივნისში კომუნისტების მიერ ეკლესიებში არსებული ქონების საყოველთაო აღწერის დროს ისევ წყემის ტაძრის წინამძღვრად იხსენიება და დეკანოზის ხარისხი აქვს. ჰყავდა მეუღლე აგრაფინა სილიბისტროს ასული (დაბ. 1867წ.). შვილები არ ჰყავდა. მან იშვილა და გაზარდა გიორგი მილორავა, რომელიც მასთან მედავითნედ მსახურობდა. მისი შთამომავლები შემდეგ ცნობებს გვაწვდიან მღვდელ არსენის შესახებ: „გურია-სამეგრელოს ეპარქიის N1  საბლაღოჩინო ოლქის ბლაღოჩინი არსენი გადმოცემით ქუთაისის გუბერნიის სოფელ ბზვანიდან ყოფილა. იგი ეკლესიის ახლოს მეუღლესთან, აგრაფინა ჭალაგანიძესთან ერთად ცხოვრობდა. არსენს შვილი არ ჰყავდა და უშვილებია სამრევლო სკოლის მასწავლებელი

გიორგი მილორავა, რომელიც შემდეგ ლონდონში (სხვა ვერსიით პეტერბურგში) სასწავლებლად გაუგ ზავნია. ლონდონიდან დაბრუნების შემდეგ გიორგი მამა არსენთან ერთად წყემის ეკლესიაში დიაკვნად მოღვაწეობდა. მისი მეუღლე აგრაფინა არსენამდე გარდაიცვალა ძლექით და ეკლესიის ეზოში დიდი ცაცხვის ძირას დაუსაფლავებიათ. თავად მამა არსენი კომუნისტების დროსაც მოესწრო და საკმაოდ მოხუცი გარდაიცვალა. სოფლის მჯვიდრ უხუცესებს კარგად ახსოვთ მღვდელი არსენი. ერთი ასეთი გადმოცემაც კი არსებობს, რომ კომუნისტებს იგი გაუპარსავთ და ვირის კუდზე მიბმული სოფელში ჩამოუტარებიათ. მამა არსენის შვილიშვილი იხსენებს, რომ ბაბუას შეურაცხყოფა და გაპარსვა ყოველთვის სურდათ კომუნისტებს, მაგრამ მამა (ანუ მამა არსენის შვილობილი) არ აძლევდათ უფლებასო. მამა არსენის გარდაცვალებაც კარგად ახსოვთ, უამრავი ხალხი მისულა სანთლებით ხელში. მამა გიორგის იგი მეუღლის, აგრაფინა ძალაგანიძის გვერდით დაუსაფლავებია“.