1895 წელს კავკავის სკოლასთან დაარსდა საკვირაო სკოლა უფროსებისათვის, სადაც ასწავლიდნენ: გიორგი ნათაძე, პართენ გოთუა, კონსტანტინე გვარამაძე, ლუარსაბ ბოცვაძე, ნიკოლოზ კურდღელაშვილი და მთავარდიაკვანი ღუდუშაური.
1898 წლის 20 ოქტომბერს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ოცდამეთერთმეტე სხდომაზე გამგეობას თხოვნით მიმართა კავკავის სკოლის გამგე ტიტე კახიძემ, რომ ეშუამდგომლათ კავკავის ეპისკოპოს ვლადიმერთან, რათა სკოლის მღვდლად და საღვთო სჯულის მასწავლებლად დაენიშნათ გიორგი ნათაძე, რომელიც გორის ეპისკოპოსის ლეონიდეს რეკომენდაციით აირჩიეს. გამგეობამ ტიტე კახიძის თხოვნა დააკმაყოფილა და ეს საკითხი აცნობა თერგის ოქლის სახალხო სკოლათა დირექტორს.
1900 წელს გიორგი გრიგოლის ძე ნათაძე, ლუარსაბ გერასიმეს ძე ბოცვაძე, ალექსანდრა ივანეს ძე ხახიშვილი და ნიკოლოზ სვიმონის ძე კურდღელაშვილი კავკავის სკოლის პედაგოგები იყვნენ.
1901 წლის 23 ოქტომბერს გიორგი ნათაძემ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობას ვლადიკავკაზის სკოლისთვის 40 „საღვთო ისტორიისა“ და 150 ქართულის რვეულის გაგზავნა სთხოვა.
1901 წლის 10 დეკემბერს გიორგი ნათაძემ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრებს ვლადიკავკაზის სკოლის მართვის წესების შეცვლისკენ მოუწოდა.
მღვდელი გიორგი ნათაძე 1870-1946
მღვდელი გიორგი გრიგოლის ძე ნათაძე 1870 წელს თბილისის გუბერნიაში, გორის მაზრის სოფელ მერეთში, დიაკვნის ოჯახში დაიბადა. ბავშვობა სოფ. მუხრანში გაატარა, სადაც იმ პერიოდში მამამისი, დიაკვანი გრიგოლი მსახურობდა. წერა-კითხვა დედამ შეასწავლა. შემდეგ დაამთავრა მუხრანის სასოფლო სკოლა. 1887 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სასწავლებელი, ხოლო 1893 წელს კი თბილისის სასულიერო სემინარია. 1893-1894 წლებში მუშაობდა პედაგოგად ჯერ გორის მაზრის სოფ. ალში, ხოლო 1894-1898 წლებში სოფ. სტეფანწმინდაში. განსაკუთრებით ნაყოფიერი აღმოჩნდა მისი სტეფანწმინდაში მუშაობის პერიოდი. იგი დაუახლოვდა გლეხობას, გახსნა მათთვის ბიბლიოთეკა სამკითხველო სახლი, უკითხავდა მათ ჟურნალ-გაზეთებს, მართავდა საღამო-წარმოდგენებს. იგი მთელი სულითა და გულით ცდილობდა სკოლის წარმატებას. არ აკლებდა შრომასა და მეცადინეობას, თავის მცირე შემოსავალსაც კი (300 მანეთი ჰქონდა წელიწადში) სამ ნაწილად ჰყოფდა: ერთ ნაწილს ცოლ-შვილის ახმარდა, მეორეს თავის თავს და მესამე ნაწილს სკოლის საჭიროებისა და მოსახლეობისთვის წამლების საყიდლად იყენებდა. 1894 წელს სოფელში რაღაც ავადმყოფობა მძვინვარებდა, რამაც
რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. ახალგაზრდა მასწავლებელმა გულთან მიიტანა ხალხის სატკივარი და გაზეთ „ივერიაში“ გამოაქვეყნა წერილი, სადაც ის დახმარებას ითხოვდა: „..ამ ბოლო დროს გაურკვეველი სენი მსწრაფლად მუსრს ადენს ხალხს. ამგვარის სატკივრით იმუსრება ხალხი, მშველელი კი არავინ არის. კავკავიდგან ექიმის მოყვანა 20-25 მანეთამდის ჯდება, რაც გლეხისათვის შეუძლებელია, მაზრის ექიმი (დუშეთისა) ძალიან შორს არის, ამგვარად, ხალხი ძალიან შეწუხებულია. კერძოდ, მივმართავ ქართველს ექიმებს და ვსთხოვთ, შეგვატყობინონ ამ ავადმყოფობის მოვლა და წამლობა ან გაზეთის, ან კერძო წერილის საშუალებით". სტეფანწმინდაში გიორგიმ შეაგროვა მდიდარი ფოლკლორული მასალა: ლექსები, ლეგენდა-თქმულებები, ზღაპრები,
ანდაზები, სახალხო თამაშობანი და სხვ. მან შეაგროვა
ძვირფასი ბიოგრაფიული მასალები ალექსანდრე და დიმიტრი ყაზბეგების შესახებ.
1898 წლის ოქტომბერში გიორგი ნათაძე ჩრდილოეთ კავკასიაში, ქ. ვლადიკავკაზში გადაიყვანეს. აი, რას წერდა გაზეთი „ივერია“ ამასთან დაკავშირებით: „კავკავის ქართველობა ამჟამად დიდს სამზადისშია. ყოვლადუსამღვდელომ, კავკავისა და მოზდოკის ეპისკოპოსმა ვლადიმერმა დღეს, პირველ ნოემბერს, უნდა აკურთხოს ახლად აგებული ეკლესია ქართველებისათვის, „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ სკოლასთან აშენებული ამ ზაფხულში. ერთი სიტყვით, დიდად სასახელო საქმე დააგვირგვინა ამ სამის თვის განმავლობაში კავკავის ქართველთა მცირე საზოგადოებამ, რომელიც ასე ბეჯითად მიდის
წარმატების მხრივ. მართალია, ცოტა ხანს მცირე
უსიამოვნება ეკლესიის ამშენებელი კომიტეტის ზოგიერთს წევრთა შორის აქაც მოხდა, მაგრამ ნათქვამია: „მცირე რამე სამდურავი მეგობართა წესიაო“ და ესენიც მალე დაუბრუნდნენ ისევ საზოგადო საქმეს და ასე მშვენივრად დააგვირგვინეს ეს საქმე, რომ ყველა განცვიფრებაში მოდის, -–– ამ ცოტა ხანში როგორ მოახერხესო ასეთის მშვენიერის და კოხტა ეკლესიის მოწყობაო. 28 ოქტომბერს თვითონ ყოვლადსამღვდელო ვლადიმერი ბრძანდებოდა ეკლესიის დასათვალიერებლად და ძლიერ მოიწონა
ყველაფერი. მღვდლად კავკავის ქართველებისათვის დანიშნულ იქმნა „მართლმადიდებელ ქრისტიანობის აღმადგენელ საზოგადოების სკოლის“ მასწავლებელი გ. ნათაძე, რომელიც უნდა აკურთხოს
ტაძრის კურთხევის დღესვე ეპისკოპოსმა ვლადი
8-1 საპატრიარქოს უწყებანი N8 4-10მარტი 2016წ გვ.18
მღვდელი გიორგი ნათაძე 1870-1946 (გაგრძელება)
მერმა... კავკავის ქართველობას უნდა ეკლესიის კურთხევის დროს მიართვას ყოვლადსამღვდელო ვლადიმერს სამღვდელმთავრო კვერთხი“. ქართული ეკლესიის გახსნის ამბავს ასევე გამოეხმაურა მეორე ქართული გაზეთი „ცნობის ფურცელი“, რომელშიც ვკითხულობთ: „მას შემდეგ, რაც ადგილობრივი ეპარქია გაცალკევებულ იქნა საქართველოს საეგზარქოსოსაგან, ქართველ მღვდლების რიცხვი ამ კუთხეში სულ უფრო და უფრო შემცირდა, და ამჟამად იქ სულ რამდენიმე ქართველი მღვდელი
მოიძებნება. ადგილობრივი ქართველები მიეწერნენ სხვადასხვა ეკლესიას, სადაც წირვა-ლოცვა სრულდება მათთვის გაუგებარ ენაზედ. ამ გარემოებას ყურადღება მიაქცია ყოვლადსამღვდელო ვლადიმერმა და ქართველების სურვილის განსახორციელებლად მან მიიღო შემდეგი ზომები: 1) მოიწვია ქართველი საზოგადოება სკოლის სადგომში, მოვიდა აქ თვითონ
ტაძრიდან შემოსილი და მიმართა ხალხს გრძნობით სავსე სიტყვით; 2) მიანდო ადგილობრივი სასულიერო სასწავლებლის მასწავლებელს -– გ. ნ. ფხაკაძეს -- ხალხთან სკოლის სადგომში სასულიერო საუბრების გამართვა ქართულ ენაზე; 3) ხშირ-ხშირად იწვევდა საკათედრო ტაძარში ქართველ მღვდელს და ამით შეძლებას აძლევდა ქართველებს, მოესმინათ
წირვა-ლოცვა სამშობლო ენაზე; 4) თვითონ ეპისკოპოსმა შეისწავლა ქართული ენა და წმ. ნინოს დღეობაზე სწირავდა რუსულ და ქართულ ენებზე; 5) ყოველ ამის გარდა, ეპისკოპოსმა ვლადიმერმა აღმოუჩინა ქართველებს ნივთიერი დახმარებაც. ქართული ეკლესიის სასარგებლოდ უწმინდესის სინოდისაგან იშოვა 1000 მან. არქიელის ასეთი დახმარებით გახნევებულმა ქართველმა საზოგადოებამ გადააკეთა
საეკლესიო შენობად სკოლის სადგომი, ხოლო სკოლისათვის ახალი შენობა ააგო. ქართული ეკლესია, რომელმაც უნდა დააკმაყოფილოს კავკავსა და მის
მიდამოებში მცხოვრები 10 000 ქართველის სულიერი მოთხოვნილება, აშენებულია წმ. ნინოს სახელზე. ეკლესიის მღვდლად და სკოლის საღვთო სჯულის მასწავლებლად დანიშნულია კავკასიაში ქრისტიანობის აღდგენელი საზოგადოების სკოლის მასწავლებელი გიორგი ნათაძე“. 1898 წლის 16 დეკემბერს მამა გიორგის ვლადიკავკაზის სასულიერო სასწავლებელში ქართულ განყოფილებაში ქადაგება დაევალა. იგი იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ კავკავის განყოფილების მდივანი. კავკავში მუშაობის შესახებ საჭირო ცნობებსა და ანგარიშებს ხშირად აწვდიდა ილია ჭავჭავაძეს და
გაზეთ „ივერიაშიც“ აქტიურად თანამშრომლობდა. მამა გიორგის სახელთანაა დაკავშირებული კავკავის ქართულ სკოლასთან ქართული თეატრის დარბაზის აღმშენებელი კომიტეტის დაფუძნება. ამ საქმისთვის მან დიდი ღვაწლი გასწია და უამრავი შეწირულება შეაგროვა.
1902 წლის 9 აგვისტოს გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსი ალექსანდრე (ოქროპირიძე) ქ. კისლავოდსკში გაემგზავრა. ბესლანის სადგურზე მას შეეგებნენ კავკავის ქართული ეკლესიის მღვდელი გიორგი ნათაძე და დიაკვანი ბართლომე ღუდუშაური. მამა გიორგიმ მის მეუფებას სთხოვა, დაბრუნებისას მოენახულებინა კავკავში მცხოვრები ქართველნი. მისი
მეუფება დაჰპირდა, რომ ასეც მოიქცეოდა და აასრულა კიდეც. 11 აგვისტოს, კვირა დღეს, იგი ქართულ ეკლესიაში წირვაზე მიბრძანდა. წირვის ბოლოს მან ქადაგებით მიმართა იქაურ ქართველებს, შეაქო მათი შრომა და მუყაითობა, მოიწონა ეკლესია და სკოლა. მას განსაკუთრებით მოეწონა ქართული გალობა. წირვის ბოლოს მისი მეუფება პ. ა. გოთუამ სკოლის
დარბაზში ჩაიზე მიიწვია, სადაც ყოვლადსამღვდელომ თვითოეული ქართველი პირადად გაიცნო. შემდეგ ინახულა სკოლის შენობები და დაათვალიერა ბაღი. დასასრულს, მამა გიორგი ნათაძის სახლში საზოგადო სადილი გაიმართა, სადაც მრავალი საგულისხმო სიტყვა წარმოითქვა, გადაიღეს სამახსოვრი ფოტოც, რომელიც, საბედნიეროდ, შემორჩენილია. ის ღამე ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ მოძღვრის სახლში გაათია. მეორე დილით, დილის შვიდ საათზე მთელმა
ქართველმა საზოგადოებამ ძვირფასი სტუმარი სამხედრო გზით საქართველოსკენ გამოაცილა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მამა გიორგის პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობა კავკავში ყოფნის პერიოდში. იგი ქართული სკოლის, ქართული თეატრისა და, საერთოდ, კავკაველი ქართველი მოსახლეობის უანგარო და ერთგულ სამსახურში ჩაება და ხალხის პატივისცემა და სიყვარული დაიმსახურა. მას დიდი მოწიწებითა და სიყვარულით იგონებს მისი ყოფილი მოწაფე, შემდეგში მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი გ. ზ. ფიცხელაური.
იგი წერდა: „ქართული ენა მან შემაყვარა, ისე საინტერესოდ და მომხიბლავად გვიკითხავდა არა მარტო იაკობ გოგებაშვილის „დედა-ენას“ და „ბუნების კარს“, არამედ ისტორიული და ლიტერატურული ხასიათის თხზულებებს. სპეციალურად გვირჩევდა
8-2 საპატრიარქოს უწყებანი N8 4-10მარტი 2016წ გვ.19
მღვდელი გიორგი ნათაძე 1870-1946 (გაგრძელება)
ისეთ წიგნებს, რომლებიც ბავშვებს გვიზიდავდა, გვიტაცებდა. ხმა ჰქონდა შესანიშნავი, დიქცია საუცხოო, ამბის გადმოცემა მხატვრული, ერთი სიტყვით, გვხიბლავდა მოწაფეებს მისი გაკვეთილები და მოწიწებითა და სიყვარულით ვუყურებდით ამ კეთილშობილ და სპეტაკ ადამიანს. არ ყოფილა არც ერთი კულტურული წამოწყება კავკავის ქართულ
კოლონიაში, მას რომ აქტიური მონაწილეობა არ მიეღოს, საღამო წარმოდგენების გამართვა იქნება ეს თუ სხვა საზოგადოებრივი მნიშვნელობის საქმე. მე განსაკუთრებით დიდად დავალებული ვარ მისგან,
როგორც მასწავლებლისგან, რომელმაც კავკავში პირველად ამიხილა თვალი, შემაყვარა ქართული ენა, სამშობლო და მშობლიური ლიტერატურა“. მღვდელი გიორგი ხშირად მართავდა საღამოწარმოდგენებს და მთელ შემოსავალს დახმარებისა და სტიპენდიების სახით უგზავნიდა ახალგაზრდა ნიჭიერ და ხელმოკლე ქართველებს. ამას ადასტურებს პოეტ იოსებ გრიშაშვილის ლია წერილი, რომელიც მას მამა გიორგისთვის მიუწერია კავკავში 1915 წლის 7 აპრილს.
მამა გიორგი 1917 წლის 8-17 სექტემბერს, როგორც ქ. კავკავის (ვლადიკავკაზი, იგივე ძაუგი) ქართველთა ჯგუფის ოფიციალური წარმომადგენელი, ესწრებოდა საქართველოს ავტოკეფალური სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის პირველ საეკლესიო კრებას.
მამა გიორგი მოღვაწეობის უკანასკნელი პერიოდის შესახებ იხსენებს: „დავიბადე ქრისტესშობის ცხრამეტში (ძვ. სტ. 6-ში). სამი დღისა თურმე
ვკვდებოდი. ბალღი მოუნათლავი არ მომიკვდესო, მამაჩემს მახლობელ ეკლესიაში გრააარააბბამე სადაც საყდარს სულმნათი ადამიანი, მღვდელი
გიორგი ნათაძე მწყემსავდა. ეს ძაუგში ხდება. მამაჩემს ეწადა თურმე, თავისი მამის სახელი დაერქმია -- გიორგი. მღვდელს არ უქნია; ვახტანგ მეფის დაბადების დღეა და, დაე, ეს სახელი დაენათლოსო.
ჩვენს სკოლას, ასევე ჩვენს თეატრს, გულშემატკივრები და ქომაგი არ აკლდა. მათგან განსაკუთრებით გამოირჩეოდა მამა გიორგი. პროფესორი ვა
ნო შადური იგონებს: ყაზბეგიდან კავკავში გიორგი ნათაძემ ჩამომიყვანა 1919 წელს და ქართულ სკოლაში სამ წელიწადს ვისწავლე, მაშინ გამგე გიორგი ნათაძე იყო. უნდა ვივარაუდოთ, რომ იგი მანამდეც იყო გამგედ. კერძოდ, როცა ცნობილმა დიდმა ქართველმა პედაგოგმა ლუარსაბ ბოცვაძემ ეს სკოლა თოთხმეტწლიანი მოღვაწეობის შემდეგ მიატოვა, ალბათ, 1908 წელს ჟურნალ „განათლების“ თავკაცად გახდომის შემდეგ, სკოლის პატრონობა გიორგი ნათაძემ ითავა. 1923 წელს დედამ იმ სკოლაში რომ მიმიყვანა, გიორგი აღარ იყო გამგედ, მხოლოდ ეკლესიას მღვდლობდა, მაგრამ ეს შესანიშნავი პიროვნება, საზოგადო მოღვანე და კავკავის ქართველებზე დიდი მზრუნველი, ეკლესიიდან მაინც არ აკლებდა ყურადღებას და მზრუნველობას სკოლასაც და თეატრსაც. მას დიდი გავლენა ჰქონდა მმრევლზე.ეკლესიის ამბიონიდანთავისი ბოხი, ხავერდოვანი ხმით დასძახებდა: ხვალ სკოლაში მშობელთა კრებაა და არავინ დააკლდესო, ან:ხვალ საღამოს სკოლის თეატრში წარმოდგენა იმართება და უცილობლად ყველა დაესწარითო! ეს თავისებური წმინდა დავალება იყო და ხალხი უჭოჭმანოდ ასრულებდა. აქვე დავძენ: მამა გიორგის უფროსი ვაჟი შალვა ქართულ დასში აქტიურად მონაწილე-
8-3 საპატრიარქოს უწყებანი N8 4-10მარტი 2016წ გვ.20
მღვდელი გიორგი ნათაძე 1870-1946 (დასასრული)
ობდა, დახელოვნებული სუფლიორი იყო, უიმისოდ წარმოდგენა არ ტარდებოდა. 1929 თუ 1930 წელს ეკლესია დაიხურა და სხვა ეკლესიას შეუთავსეს. მამა გიორგი გაიკრიქა, რადგან მღვდლობით მის შვილებს სწავლასა თუ სამსახურში ხელი ეშლებოდათ, მაგრამ ჩვენს სკოლასა და თეატრზე ზრუნვა კი არ შეუნელებია (სხვათა შორის, მხოლოდ ჩვენს ეკლესიას არ შემოსწყრენ მაშინ ასე, დაიხურა ბერძნების სკოლა და საყდარი, დაიხურა სომხური სკოლაც). იმის შემდეგ, რაც ჩვენი საყდარი რუსულ საყდარს შეუერთეს, ანუ 1929 წელს, და მღვდელი გიორგი გაიკრიჭა, სკოლასთან არსებული ეკლესიის შენობა ცარიელი დარჩა. სკოლის გვერდზე განლაგებულ სამხედრო ნაწილებს ეს სასიამოვნოდ დაურჩათ:
აჰა, რაკი ქართველებს ეკლესია გაუუქმეს, ახლა გვმართებს, დრო ვიხელთოთ, გავუუქმოთ კლუბი და სკოლაცაო. ადრიდანვე თვალი რომ ეჭირათ ჩვენს სკოლაზედ საყაზარმედ, ამჟამად ეს განზრახვა მეტად გაუცხოველდათ. პირველ რიგში ისინი კლუბში შეძვრნენ, გვთხოვდნენ ყოველ კვირას იქ „ტანცი-მანცების და საღამოების გამართვას,
რათა მერე თანდათან სკოლის მთელი შენობა ჩაეგდოთ ხელში. გიორგიმ მალე იყნოსა მათი განზრახვა და წამოიწყო დიდი რემონტი. ყოფილ ეკლესიას დაუმატა ნახევარი სართული, გაუთანაბრა ორსართულიანი სკოლის დიდოთახებიან შენობას, ასევე კლუბი გადააკეთა საკლასო ოთახებად. ამით გზა გადაუკეტა ვერაგული მიზნით „ტანცი-მანცების“ კლუბში მომწყობებს“. როგორც ამ მოგონებებიდან იკვევა, მღვდელმა
გიორგიმ წვერი გაიკრიჭა და ანაფორა გაიხადა. ეს ამბავი, ასევე მტკიცდება საეკლესიო ჩანაწერებიდანაც, რომელშიც ვკითხულობთ, რომ 1931 წლის
29 ნოემბერს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ქრისტეფორეს (ციცქიშვილი) ლოცვა-კურთხევით ვლადიკავკაზის წმ. ნინოს ქართული სამრევლოს წინამძღვრად არქიმანდრიტი ტარასი (კანდელაკი) დაინიშნა, რომელმაც 1933 წლის იანვარში ამ ტაძარში მონათლა ირაკლი გიორგის ძე ღუდუშაური, დღევანდელი საქართველოს კათოლიკოსპატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი ილიაII. მღვდელი გიორგი ნათაძე მოხუცებულობის ჟამს, 1933 წელს კავკავიდან თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად. ერთხანს მუშაობდა საქართველოს სსრ სახელმწიფო მუზეუმში მეცნიერ-მუშაკად, ხოლო ბოლოს ლიტერატურის მუზეუმში
შემნახველად. პედაგოგიური და საზოგადოებრივი დამსახურებისთვის
მას პერსონალური პრემია დაენიშნა. ღვაწლმოსილი და დამსახურებული მოძღვარი და პედაგოგი 1946 წელს გარდაიცვალა. მან დაგვიტოვა მდიდარი ლიტერატურული მემკვიდრეობა. მის კალამს ეკუთვნის
მრავალი დაბეჭდილი და დაუბეჭდავი წერილი, სტატია, გამოკვლევა, მონოგრაფია, მოგონება, ნარკვევი და სხვ. მაგ.: „ალექსანდრე მიხეილის ძე ყაზბეგი“ (ბიოგრაფიული მასალა), „ქართული ლექსიოგრაფია“
(ნარკვევი), „ძველი ხელნაწერების აღწერილობა“,
მთავარ „ალექსანდრე ყიფშიძის დღიური“, „მოგონება ვაჟაფშაველაზე“, „ფშაური, გუდამაყრული და მოხეური ლექსები“, „ქართული სახელმძღვანელოები მე-19 ს-ში“. მონოგრაფიები: „დავით ბატონიშვილზე“, „იოანე ბატონიშვილზე“, „საქართველოს კულტურული
კვალი ჩრდილოეთ კავკასიაში“ (ეს ნაშრომი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში), ასევე მოგონებები სხვადასხვა რევოლუციონერ მოღვაწეებზე. მის კალამს ეკუთვნის აგრეთვე „ხალხური ლექსები
და ზღაპრები“ და „ბავშვთა ხალხური თამაშობანი საქართველოში“ (1945).
