სულ ვიზიტორი : 52182491
განთავსებული სტატია : 4458

მთავარი იუბილარი/ ხსენება

კულტურული მემკვიდრეობა/სხვა ღირშესანიშნაობა
კულტურული მემკვიდრეობა
ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი

664      

ქურმუხის წმიდა გიორგი XIII საუკუნე კახი ჰერეთი

ისტორიული  ჰერეთის   ტერიტორიაზე, თანამედროვე  კახის  რაიონული  ცენტრიდან  ორი  კილომეტრის  მოშორებით, მდინარე  ქურმუხის  ხეობაში    მდებარეობს   ქურმუხის  წმინდა  გიორგის  სახელობის  ეკლესია, რომელსაც  ადგილობრივი  ქართველი  მოსახლეობისათვის  განსაკუთრებული  მნიშვნელობა  აქვს. ქართულ  და  უცხოურ  საისტორიო  წყაროებში    ტაძრის  აშენების  ზუსტი  თარიღი  ცნობილი  არ  არის.
თანამედროვე  ისტორიოგრაფიაში   ქურმუხის  ეკლესიის   აშენების, აღმშენებლის  და  დათარიღების  შესახებ  განსხვავებული   მოსაზრებები  არსებობს. 
ქართულ  საისტორიო  წყაროებში ქურმუხის  ეკლესია   პირველად  მოხსენიებულია  ე.წ. მაღალაშვილისეული სახარების 1310  წლით  დათარიღებულ  მინაწერში. ამ  წყაროში   აღწერილია   საქართველოს  კათოლიკოს -პატრიარქ  ექვთიმეს მის  იურისდიქციაში  მყოფ   სხვადასხვა  ეპარქიაში   მოგზაურობა, მათ  შორის   გიშ-ქურმუხის   ეპარქიაშიც.  აღნიშნული  მოგზაურობის  დროს  პატრიარქმა  ექვთიმემ   მოინახულა  გიშ-ქურმუხის   ეპარქიის  ეკლესიები  და   ქურმუხის  მთავარეპისკოპოსს   კირილე  დონაურს   ყველა  ეკლესიისთვის  სახარების  გადაწერინება  დაავალა. როგორც  ვხედავთ  წყაროში  მოხსენიებულია  გიშ-ქურმუხის  მთავარეპისკოპოსი, რაც  იმას  ნიშნავს, რომ  ქურმუხის  ეკლესია   აღნიშნულ  პერიოდშიც  და  შემდგომ  საუკუნეებშიც  ერთ-ერთი  საეპისკოპოსო  კათედრა  იყო. ქურმუხის  ტაძრის  მიმდებარე  ტერიტორიაზე  წყალგაყვანილობის ძველი  სისტემა შეინიშნება. ეს ფაქტი  იმაზე  მეტყველებს, რომ  აქ  მონასტერი  იყო  და  ბერები  ცხოვრობდნენ. სხვა  შემთხვევაში  მთაში, საკმაოდ  რთულ  ადგილას  სასმელი  წყლის  გაყვანა აუცილებელი  არ  იქნებოდა. წყალგაყვანილობის სისტემის  მოშლა ქურმუხის  ტაძრის, როგორც  საეპისკოპოსო  კათედრის და  მონასტრის  ფუნქციის  დაკარგვამ  გამოიწვია, რაც  კახეთში  შაჰ–აბასის  1614–1617 წლებში  გამანადგურებელი შემოსევით და შემდგომ  შეცვლილი პოლიტიკური ვითარებით  იყო  გამოწვეული.
ლიტერატურის   ისტორიის   ცნობილი   ქართველი     მკვლევრის  ვ. კოტეტიშვილის  აზრით,   ქურმუხის  ეტიმოლოგია  მუხის კულტთან  არის დაკავშირებული: „მუხის თაყვანისცემა“  ბევრგან  იყო  გავრცელებული. „მუხის  ანგელოზი“  საქართველოს  სხვადასხვა  კუთხეში  დღესაც   იხსენიება, განსაკუთრებით   კახეთში, ფშავ–ხევსურეთში, ქართლის  ყრუ  ადგილებში  და  ჯავახეთში, გარე  კახეთში. ქურმუხის  ეკლესიის  მიმდებარე  ტერიტორიაზე   დღესაც  არსებული  მუხის  ხეები   იმაზე მიგვანიშნებს, რომ  ქრისტიანობამდე   ამ    ადგილს  საკულტო  დანიშნულება ჰქონდა  და  მუხას  სცემდნენ  თაყვანს. როგორც  საქართველოს  სხვა  კუთხეებში, ქრისტიანობის  გავრცელების  შემდეგ  მუხის  საკულტო  ადგილზე  ყველგან  ღვთისმშობლისა  და  წმინდა  გიორგის  სახელობის  ეკლესიები  შენდებოდა. ქურმუხის ეკლესიის აშენებაც  აღნიშნულ  მოვლენასთან  არის  დაკავშირებული. ამ   მოსაზრების  ჭეშმარიტებას მოწმობს  ის  ფაქტიც, რომ ტაძარი ჯერ  ღვთისმშობლის, შემდგომში  კი წმინდა  გიორგის  სახელობის იყო.   ქურმუხის  მიმდებარე  ტერიტორიაზე  არსებული მუხის ტყე   და ადგილობრივი ქართველების   ხალხურ  მეხსიერებაში  ღვთისმშობლისა  და  წმინდა  გიორგის  შესახებ შემორჩენილი  ლეგენდა–თქმულებებიც  ამაზე  მეტყველებს. 
ქურმუხის წმ. გიორგის ეკლესიის შესახებ  ცნობა  შემონახულია  VIII  საუკუნის  ანონიმურ  მატიანეში, რომელიც  ჩართულია  ჯუანშერის  ქრონიკაში. ამ  ცნობის  თანახმად, ჰერეთის  აღმოსავლეთი  ნაწილი  შაქი  ანუ  შაკიხი   VIII  საუკუნის  შუა  ხანებში  ქართლის  ხელისუფალთა  მფლობელობის  ქვეშ  არის  მოქცეული. აქ  მოღვაწეობს  ქართლის  ერისმთავარი  არჩილი. ანონიმური  მატიანე  არჩილის  წუქეთში  მოღვაწეობის  შესახებ  წერს: „ არჩილ  დაჯდა  წუქეთს  და  აღაშენა  კასრი“. კასრის  ეკლესიის  ნანგრევები  დღემდე  შემორჩენილია. იგი  მდებარეობს  კახის  რაიონში, საყარაულოს  მთაზე. მანვე  „ აღაშენა  ციხე – ქალაქი  ნუხპატს – ორთა  წყალთა  შუა“. მონღოლების  მიერ  საქართველოს დაპყრობამდე  გიშის  საეპისკოპოსო  კათედრა  მხოლოდ  გიშში  იყო, როდესაც  მონღოლებმა  ეს  მხარე  დაიპყრეს  და  დასახლდნენ, მაშინ  „მთავარეპოსკოპოსთაც  თავისი   კათედრა  გადმოუტანიათ  სოფელ  კაკში, ქურმუხის  წმინდა  გიორგის  ეკლესიაზე, რის  გამო  ისინი  იწოდებოდნენ  ხან  გიშელ–ქურმუხელ   მთავარეპისკოპოსად, ხან  ქურმუხელ–გიშელად“.
დიდი  ზეწოლისა  და   საფრთხის  მიუხედავად  ადგილობრივი   ქართველები  ფარულად  ყოველთვის   ქრისტიანები  იყვნენ.   1860  წელს   „კავკასიაში  მართლმადიდებელი  ქრისტიანობის   აღმდგენი  საზოგადოების“  წარმატებული  მისიონერული მოღვაწეობა  ზაქათალის  ოლქში.    1860–1863  წლებში  ზაქათალის  ოლქში   მართლმადიდებლურ  სარწმუნოებაზე კვლავ   მოქცეულთა   რიცხვმა   20  ათასს   მიაღწია. როგორც აღვნიშნეთ, ადგილობრივი ქართველი მოსახლეობა ფარულად ყოველთვის მართლმადიდებელი ქრისტიანები იყვნენ. აღნიშნული საზოგადოების აქტიურმა მხარდაჭერამ და  მფარველობამ ხელი შეუწყო    ღიად  ეღიარებინათ   მართლმადიდებლობა.
ზაქათალის   ოლქში   აღნიშნულმა   საზოგადოებამ,  ადგილობრივი  ქართველი  მოსახლეობის  მხარდაჭერით   აღადგინა  და  ააშენა   რამდენიმე  ეკლესია, რომელთა შორის   ერთ–ერთი  ქურმუხის  წმინდა  გიორგის  სახელობის  ტაძარი იყო.  აღნიშნული  ეკლესიის  აღდგენა   მკვიდრი ქართველების  დიდი  ხნის  სურვილი  იყო. ისინი   გარკვეული  დროის განმავლობაში    ტაძრის  აღსადგენად  ფულს  აგროვებდნენ, შეგროვილი  თანხა  600  მანეთზე  მეტი და  შემომწირველთა  სია      მღვდელ  მიხეილ  ყულოშვილთან ინახებოდა. ეს  მნიშვნელოვანი  დოკუმენტი   სამწუხაროდ  დაკარგულად  ითვლება. მოსახლეობის  მიერ  შეგროვილი  თანხის  გარდა   კავკასიაში  მართლმადიდებელი  ქრისტიანობის  აღმდგენმა  საზოგადოებამ  ტაძრის  აღსადგენად   3000  რუბლი  გამოყო. ეკლესიის  აღდგენის   პროექტი  შეადგინა   დასახელებული  ორგანიზაციის   არქიტექტორმა  ბილფელდმა. საქართველოს   ცენტრალურ  სახელმწიფო  საისტორიო არქივში  დაცულია  ქურმუხის   ეკლესიის   აღდგენასთან  დაკავშირებული  ყველა  მნიშვნელოვანი  დოკუმენტი. ტაძრის  აღდგენით  სამუშაოებზე  კონტროლი     საზოგადოების   ინსპექტორს   მისიონერ    ლეონიდ  ოქროპირიძეს დაევალა. ეკლესიის  მშენებლობა     1891  წელს  დაიწყო  და  1894  წელს  დასრულდა.
ადგილობრივი  ქართველი  მოსახლეობისათვის  ქურმუხის  წმინდა  გიორგის  სახელობის  ეკლესიას  განსაკუთრებული  მნიშვნელობა  აქვს. მიუხედავად  ამისა, ტაძარი   დღეს  უმოქმედოა. გიორგობის  დღესასწაულის  გარდა, ადგილობრივ  ქართველებს სხვა  დროს    უფლება  არა  აქვთ  ამ  ეკლესიაში  წირვა–ლოცვა  აღავლინონ.
2004–2005  წლებში აზერბაიჯანის  კულტურის  სამინისტრომ  ქურმუხის  ტაძარს  სარესტავრაციო  სამუშაოები  ჩაუტარა. აღდგენილ  იქნა  ტაძრის  დამახინჯებული  გუმბათი, რესტავრაცია  გაუკეთდა ფანჯრებს, კედლებს  და  კარებს. ამ  დროს  მოხდა მნიშვნელოვანი  ფაქტი: რეტავრაციის  დაწყებამდე ტაძრის  გუმბათიდან  ჯვარი  ჩამოიღეს, რომელიც  აღდგენითი  სამუშაოების  დასრულების  შემდეგ  კვლავ  უნდა  აღმართულიყო, მაგრამ  რაიონის  ძეგლთა  დაცვის  ხელმძღვანელობამ ჯვრის  აღმართვაზე  უარი  თქვა. რამაც, ადგილობრივი  ქართველი მოსახლეობის  აღშფოთება  გამოიწვია. რამდენიმე  დღიანი  საპროტესტო  აქციის  შემდეგ  მართლმადიდებელმა  მოსახლეობამ ქურმუხის  ტაძარზე  საკუთარი  ძალებით  ჯვრის  აღმართვა მოახერხეს.
2005  წლის  ივლისში  აზერბაიჯანის  პრეზიდენტს  ბ–ნ ილჰამ  ალიევს  და  კულტურის  მინისტრს  ბ–ნ ფოლად  ბულბულოღლის ადგილობრივმა  მართლმადიდებელმა  მოსახლეობამ 1200 კაციანი  ხელმოწერით მიმართვა გაუგზავნა. ისინი    ქურმუხისა და  ალავერდის  ეკლესიებში წირვა–ლოცვის აღვლენის  ნებართვას  ითხოვდნენ, რაც  მათი  კონსტიტუციური  უფლებაა. ეს მიმართვები განხილულ  იქნა აზერბაიჯანის კულტურის  სამინისტროს ძეგლთა დაცვის განყოფილებაში. მათი  პასუხი ადგილობრივი ქართველი  მოსახლეობისათვის შეურაცმყოფელი იყო. ისინი  ქურმუხის ტაძარს  „ალბანურ ფირს“ უწოდებენ.     იმავე  დროს  რაიონის  გამგეობამ გაავრცელა  ინფორმაცია ეკლესიის კონსერვაციისა და  მუზეუმად  გადაკეთების აუცილებლობის შესახებ. ეს  ადგილობრივ რაიონულ  გაზეთ შელალეში დაიბეჭდა. (შელალე, 2005, 17 სექტემბერი).
2006  წლის  სექტემბერში   აზერბაიჯანის   კულტურის  სამინისტრომ  საქართველოს   კულტურის  სამინისტროსთან   და  საპატრიარქოსთან  შეთანხმების  გარეშე   ქურმუხის  წმინდა  გიორგის  ტაძრის  ტერიტორიაზე არქეოლოგიური  გათხრები  დაიწყო. გათხრილ  იქნა  ტაძრის  საძირკველი, დაახლოებით  ერთ   მეტრ  სიღრმეზე  და  ხუთ  მეტრ სიგრძეზე. აღნიშნული   არქეოლოგიური  გათხრების  დეტალური   ანგარიში   არ  არის  გამოქვეყნებული. გათხრების  შედეგად  „ცნობილი“ გახდა, რომ   ტაძარი   VIII  საუკუნემდე  მოქმედი  იყო.   ჩვენ    ქართულ  და  უცხოურ  წერილობით  წყაროებზე  დაყრდნობით   დავასაბუთეთ, რომ   აღნიშნული  დასკვნა  სინამდვილეს  არ  შეესაბამება.
ქურმუხის  ტაძარს   ადგილობრივი  ქართველი  მოსახლეობისთვის  განსაკუთრებული  მნიშვნელობა  აქვს. სამწუხაროდ,  მართლმადიდებელი  მოსახლეობის   სურვილის  მიუხედავად   დღემდე წირვა–ლოცვის  აღვლენა  იკრძალება.

ქურმუხის ეკლესიის,  ღვთისმშობლისა  და  წმინდა  გიორგის შესახებ ადგილობრივი ქართველების მეხსიერებაში  რამდენიმე ლეგენდა–თქმულება  შემონახულია.
 გადმოცემის  თანახმად, წელიწადში ერთხელ – აღდგომა  დღეს  მარიამ  დედა (ღვთისმშობელს  ასე  მიმართავენ  საინგილოში) აღებს  ხოლმე  ტაძრის  ქვემოთ  არსებულ  გამოქვაბულის  კარებს, გამოდის  გარეთ  და  ოქროს  სავარცხლით  თმას  ივარცხნის. ამავე  დროს  გამოფრინდება  ხოლმე  შიგნიდან  ოქროს  მამალი  და  ყივილს  დაიწყებს, ბანს  აძლევენ  მახლობელი  სოფლის  მამლები. ერთხელ, როცა  ჩვეულებისამებრ  გამოვიდა  მარიამ  დედა   და  ნაწნავების  ვარცხნა  დაიწყო, თათარი  მიეპარა  და  დაჭერვა  მოუნდომა, მაგრამ   ხელი მაშინვე  გაუშეშდა. ღვთისმშობელი  კი  სასწრაფოდ  შევიდა  გამოქვაბულში  და  კარები  დაიხშო. თათარი  შეევედრა  ღვღისმშობელს  და  წმინდა  გიორგის, განიკურნა  და  ქრისტიანობა  მიიღო.
ერთ  ურწმუნო ვაჭარს თავისი ქარავნით ქურმუხის ეკლესიისაკენ გამოუვლია და ტაძრისთვის შესაბამისი პატივი არ მიუგია. რის გამოც წმინდა გიორგის ისიც და მისი აქლემების ქარავანიც გაუქვავებია.








ბირკიანის ღვთისმშობლის ეკლესია VIII-IX სს სოფ.ბირკიანი ახმეტა კახეთი

3 0


ტბეთის მონასტერი X-XVI საუკუნე ართვინი ტაოკლარჯეთი

13 0


გორის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი (1806-10) გორი ქართლი

5 0


ოთხთა X საუკუნე მართმადიდებლური ტაძარი სოფ. თექალდე ართვინი ტაო კლარჯეთი თურქეთი

9 0


თავკავთა წმ. გიორგის ეკლესიით და ციხესიმაგრით დახ. X საუკუნიდან გზა სოფ. წინარეხი კასპი ქართლი კახი მუხიგულაშვილი სგან

21 0


იდლეთის იოანე ნათლიმცემლის ეკლესია VI საუკუნე სოფ. იდლეთი კასპი ქართლი კახი მუხიგულაშვილი სგან

12 0


სანაგირე X-XI წმ. გიორგის ტაძარი სოფ. ვაზისუბანი გურჯაანი კახეთი აბესალომ ტურაშვილი სგან

4 0


ბარცანა ღვთისმშობლის ეკლესია VIII-IX საუკუნეები შილდა, ყვარელი. ყვარელი

1 0


ახიზა V საუკუნე ციხე ქალაქი კლარჯეთი

1 0


კვეტერა VIII საუკუნე ციხე ქალაქი ახმეტა, კახეთი

9 0


აკურის მამადავითი მე-9-ე საუკუნე სოფ. აკურა, თელავი, კახეთი

14 0


ფოთის ღვთისმშობლის შობის საკათედრო ტაძარი 1907 წელი tspress.ge სგან

15 0


წმიდა გიორგის ვარდისუბნის ტაძრის ნანგრევები, სამნავიანი ბაზილიკა, შუა საუკუნეები, ვარდისუბანი , თელავი, კახეთი

12 0


ვახტანგ გორგასალი მეფე მეტეხი 1959 წელი ინიციატორი ვასილ მჟავანაძე, მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი

8 0


კაბენის მომასტერი XII-XII საუკუნე, კიკეთი, თეთრი წყარო, ქვემო ქართლი თოკო სებისკერაძისგან

10 0


ქართვლის დედა 1958 წელი ხის ქანდაკება ინიციატორი ვასილ მჟავანაძე, მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი. დავით ფეიქრიშვილისგან

5 0


სოფელი გურჯაანი წმიდა გიორგის(ქაშუეთის) ტაძარი XVIII საუკუნე სოფელი გურჯაანი, გურჯაანი, კახეთი ნანუკა ღვინაშვილისგან

13 0


ლექეთი(ლექართი) წმიდა ნინოს ტაძარი უფრო V-Vi საუკუნე, ლექეთი(ლექართი), კახი, საინგილო, აზერბეიჯანი

10 0


დათუნას ეკლესია X-XI საუკუნე, სოფელი დათუნა, შამილის რ-ნი, დაღესტანი, რუსეთი

8 0


გონიოს(აფსაროსი) ციხე ძვ,წელთაღრიცხვისთ II საუკუნე, გონიო, ბათუმი, აჭარა. ქეთევან ფეიქრიშვილისგან.

26 0


ქვემო არხიზი IX-XI საუკუნე,წმიდა ნიკოლოზი, სამება ტაძრები კარაჩავო-ჩერქეზეთი, რუსეთი.

17 0


კულტურული მემკვიდრეობა


გამოგვიგზავნეთ თქვენი ქალაქის სოფლის გამოჩენილი ადამიანები ავტვირთავთ თქვენი სახელით

1 1


ერეკლე მეფის 300 წლისთავი 7 ნოემბერი 2020 მსვლელობის მონაწილეთა სია თელავი მცხეთა

1 1


ქალიშვილების და ჭაბუკების ხარკად აკრძალვა 1774 წელი ქუჩუკ-კაინარჯის ზავის 23-ე მუხლი

1 0


შეიძლება დაგაინტერესოთ ნიმუში

1 0


საოჯახო წიგნის შექმნის რეკომენდაცია, ელექტრონული ნიმუში

1 0


გურიის რესპუბლიკა, გურიის მხვნელ-მთესველთა რესპუბლიკა 1905-1906 წლები

1 0


ერეკლე მეორე (1720-1798) 300 წელი დაბადებიდან ბრძოლების სია

1 0


ვინ იყვნენ საქართველოს ეკლესიის საჭეთმპყრობელები, რომლებიც მოკლეს. 6 ღვთისმსახური

3 0


თბილისის დაცემა 523-1921 წლები 25 ბრძოლა

1 0


საეკლესიო ახალი წელი 14(ძვ.სტ 1) სექტემბერია

1 0


დანელიების საგვარეულო ტექნოლოგია - ღვინის თაფლით დამუშავება მარტვილი

1 0


მებრძოლ უღმერთოთა კავშირი 1928-1947წწ 202 ათასი წევრი საქართველოში მუკი

2 1


ირაკლი გურამის ძე სამუშია 1976 ჩოხოსანი სოფ. ფშაფი გულრიფში აფხაზეთი

1 0


ირაკლი ოთარის ძე გოგოთიძე თუში მხედარი ალვანი მეფე ერეკლეს სიმბ. მხედარი

2 0


1759წელი მონებით ვაჭრობის აკრძალვა სოლომონ I (1735-1784) -ის მიერ

1 0


სიბრძნე გამონათქვამები

1 0


ანეგდოტი 7

1 0

 

საპატრიარქოს 25 მილიონის განკარგვის სია

1 0


რუის-ურბნისის კრების ძეგლწერა(დადგენილებები)

1 0


როლანდ აბულაძე 18 წლის მოიძია 31 მოგვარე სამხედრო პირი 1800-1920-იანი წლებში ცხინვალი სამაჩაბლო

2 0