საპატრიარქოს უწყებანი N19 16-29დეკემბერი  2021წ გვ.21

უშაფათელი ბოკუჩავების ოჯახი

ჩვენი გაზეთის საშუალებით რამდენჯერმე გიამბეთ იმ სასულიერო პირთა შესახებ, რომელთა წინაპრები საუკუნეების განმავლობაში ერთგულად და თავდადებით ემსახურებოდნენ დედაეკლესიას. ამჯერად, კიდევ ერთი ასეთი ოჯახი გვინდა გაგაცნოთ, რომელთა გვარიდან რამდენიმე ღირსეული სასულიერო პირი აღიზარდა ეკლესიის წიაღში. მართალია ამ გვარში უკანასკნელმა სასულიერო პირმა ვერ გაუძლო კომუნისტური რეჟიმის რეპრესიებს და ანაფორა გაიხადა, მაგრამ ვისაც ოდნავი შეხება მაინც ჰქონია იმჟამინდელ სუსხიან წლებთან, დაგვეთანხმება რომ იმ დევნის გაძლება ადვილი საქმე არ გახლდათ. ბოკუჩავების ეს გვარი სამეგრელოდან, სოფ. უშაფათიდან მომდინარეობს. მათ თავიანთი მსახურებითა და მოღვაწეობით მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავეს საქართველოს საეკლესიო ისტორიაში.

მღვდელი თადეოზ ბოკუჩავა 1795 წელს სამეგრელოს სამთავროში, აზნაურის ოჯახში დაიბადა. ქართულ ენაზე საეკლესიო წიგნი და წერა მარტვილის მამათა მონასტერში მღვდელ-მონაზონ გაბრიელთან ისწავლა. 1820 წელს ჭყონდიდელმა მიტროპოლიტმა ბესარიონმა (დადიანი) მღვდლად დაასხა ხელი და უშაფათის მაცხოვრის სახ. ტაძარში განამწესა. ჰყავდა შვილები: მღვდელი იოანე (დაბ. 1822, სხვა ვერსიით 1826 წელს.); მედავითნე ბესარიონი (დაბ. 1844წ.). ამ ეტაპზე, მისი გარდაცვალების წელი უცნობია.

19-1  საპატრიარქოს უწყებანი N19 16-29დეკემბერი  2021წ გვ.22

უშაფათელი ბოკუჩავების ოჯახი (გაგრძელება)

მღვდელმა იოანე თადეოზის ძე ბოკუჩავამ დაამთავრა სამეგრელოს ორკლასიანი სასულიერო სასწავლებელი, სადაც ისწავლა რუსულ

ენაზე მსახურებაც. ქართულ ენაზე საღმრთო ისტორია, წმინდა წერილი, კითხვა, გალობა და საეკლესიო  ტიბიკონი მარტვილის საკათედრო ჩ

ტაძრის დეკანოზთან ისწავლა. 1847  წლის 1 მარტს სამეგრელოს ეპისკოპოსმა ანტონმა (დადიანი) დიაკვნად  აკურთხა და უშაფათის მაცხოვრის  სახ. ტაძარში განამწესა. 1854 წლის 12 მარტს სამეგრელოს ეპისკოპოსმა თეოფანემ (გაბუნია) მლვდლად დაასხა ხელი და იმავე ტაძარში დაადგინა. 1858-1875 წლებში იყო უშაფათის ოლქის მთავარხუცესის თანაშემწე. 1864-1874 წლებში იყო უშაფათის ოლქის სამღვდელოების სულიერი მოძღვარი. 1869-1874 წლებში უშაფათის ოლქის სამღვდელოების მხრიდან იყო დეპუატატად არჩეული

სამეგრელოს სასულიერო სასწავლებლის საქმეებზე. 1875 წლიდან უშაფათის ოლქის მთავარხუცესის კანდიდატია. ჰქონდა ჯილდო -– ყირიმის ომის (1853-1856) სამახსოვრო წმ. ვლადიმერის ლენტიანი ბრინჯაოს ჯვარი. 1869 წლის 11 მაისს საგვერდულით დაჯილდოვდა. 1879 წელს სკუფია უბოძეს. 1883 წლის 3 ივლისს წითელი ჯვრის საზოგადოებამ სამახსოვრო ჯვარი გადასცა. 1885 წლის 24 მარტს „კამილავკა“ ეწყალობა. 1889 წლის 9 დეკემბერს, ავადმყოფობის გამო, შტატიდან გავიდა. 1890 წლის 15 მაისს სამკერდე ოქროს ჯვარი მიიღო. მღვდელი იოანე იყო კატეხიზმოს კარგი მცოდნე, ხშირად ქადაგებდა მრევლში სხვადასხვა საჭირბოროტო საკითხებზე. ჰქონდა დახვეწილი კალიგრაფია, როგორც ქართულ, ისე რუსული დამწერლობაში. მისი ძალისხმევით განახლდა უშაფათის ძველი ტაძარი და ეკურთხა 1879 წელს, ამ საქმისთვის მან პირადი სახსრებიდან 100 მანეთი გაიღო. 1885 წელს უკვე ქვრივია. დარჩა შვილები: მღვდელი იოსები (1851-1913წწ.); ალექსანდრე (დაბ. 1857წ.). მისი გარდაცვალების წელი უცნობია.

მღვდელი იოსებ იოანეს ძე ბოკუჩავა 1850 წელს დაიბადა. მამის მსგავსად სამეგრელოს სასულიერო სასწავლებელი დაამთავრა. ქართულ ენაზე საღმრთო და საეკლესიო წიგნების კითხვა, ტიბიკონი და გალობა მარტვილის მონასტერში ისწავლა. 1874 წლის 4 აგვისტოს სენაკის მაცხოვრის ამაღლების

სახ. ტაძრის უშტატო მედავითნედ დაინიშნა. 1883 წლის 1 ივლისს შტატში დაამტკიცეს. 1885 წლის 29 იანვარს უშაფათის მაცხოვრის აღდგომის სახ. ტაძარში გადაიყვანეს და მასვე დაევალა ტაძართან არსებულ სკოლაში პედაგოგად მუშაობა. 1885 წლის 8 დეკემბერს იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა (ქიქოძე) დიაკვნად აკურთხა და იმავე ტაძარში დაადგინა. 1889 წლის 3 დეკემბერს გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსმა  გრიგოლმა (დადიანი) მლვდლად დაასხა ხელი და უშაფათის მაცხოვრის აღდგომის სახ. ტაძრის წინამძღვრად განამწესა. 1892 წელს გახსნა სკოლა ტაძართან, თავადვე ააშენა ახალი შენობა ამ სკოლისთვის და პირადი სახსრებიდან 100 მანეთი დახარჯა. მასვე დაევალა სკოლაში საღვთო სჯულის სწავლება. 1892 წლის 16 ოქტომბერს საგვერდულით დაჯილდოვდა. შემდგომში მან ტაძარს შესწირა ერთი ქცევა მიწა, რის გამოც 1901 წლის 14 აპრილს გურიასამეგრელოს ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ (ოქროპირიძე) მწყემსმთავრული მადლობა გამოუცხადა. 1905 წლის 1 მარტს სკუფია უბოძეს. 1911 წლის 6 მაისს „კამილავკა“ ეწყალობა. მღვდელი იოსები 1913 წლის 25 დეკემბერს გარდაიცვალა. ჰყავდა მეუღლე ოლღა პეტრეს ასული ცხონდია (1862- 1940წწ.) და შვილები: აპოლონი (დაბ. 1883წ.); მღვდელი გერონტი (1886- 1963წწ.); დოროთე (დაბ. 1888წ.); კაპიტონი (1890წ.); იოანე (1898წ.); ლიდია (1891წ.); ციბუ/ვალენტინა (1895წ.); ვერა (დაბ. 1893წ.).

მღვდელი გერონტი იოსების ძე ბოკუჩავა 1886 წელს დაიბადა. 1903 წელს დაამთავრა სამეგრელოს სასულიერო სასწავლებელი. 1904 წლის 6 ივნისს მეორე შხეფის მთავარანგელოზთა სახ. ტაძრის მედავითნედ დაინიშნა. 1907 წლის 17 ოქტომბერს უშაფათის ერთკლასიანი სამრევლო-საეკლესიო სკოლის მასწავლებლი გახდა. 1914 წლის 28 ნოემბერს გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსმა ლეონიდემ (ოქროპირიძე) დიაკვნად აკურთხა, იმავე წლის 30 ნოემბერს მღვდლად დაასხა ხელი და ცალიკარის წმ. გიორგის სახ. ტაძრის წინამძღვრად განამწესა. 1917 წლის 20 ივნისს სოფ. კიწიაში მოხდა სახალხო მასწავლებელთა ყრილობა. კრებას დაესწრო სალხინოს, თამაკონის, კიწიის, ფოცხოსა და უშაფათის საზოგადოების მასწავლებელნი, სულ ოცი კაცი. კრების მიზანი იყო ფილიალების გახსნა ამ რაიონის მასწავლებელთათვის. კრებაზე დაადგინეს რომ

გახსნილიყო აღნიშნული საზოგადოებების მასწავლებელთათვის განყოფილება სახელწოდებით კიწიის რაიონის ფილიალური განყოფილება დ. ს. ს.

19-2  საპატრიარქოს უწყებანი N19 16-29დეკემბერი  2021წ გვ.23

უშაფათელი ბოკუჩავების ოჯახი (გაგრძელება)

მასწავლებელთა კავშირისა. საგამომძიებლო კომისიაში აირჩიეს წევრები, რომელთა შორის იყო მღვდელი გერონტი ბოკუჩავა. 1917 წლის 23 ოქტომბერს უშაფათის სამრევლო სკოლის დარბაზში ზემოხსენებული სკოლის მოწაფეთა მშობლებისა კრება შედგა. დღის წესრიგში შედიოდა სკოლის საბჭოს წევრთა არჩევა. სკოლის საბჭოს მნიშვნელობაზე მოკლე მოხსენება გააკეთა ნიკოლოზ ბოკუჩავამ. მცირე კამათის შემდეგ კრებამ საბჭოს წევრებად 6 კაცი აირჩია. მასწავლებელთა წრიდან საბჭოში შევიდნენ მლვდელი გერონტი ბოკუჩავა, გერმანე ჩაჩიბაია, აკაკი ხუნწარია; მშობელთა წრიდან: მღვდელი ვარლაამ ბოკუჩავა, სევერი შეროზია და ზურაბ გაბელია. კრება ის იყო მთავრდებოდა, რომ ამ დროს გამოჩნდა ამავე სკოლის ყოფილი მასწავლებელი სოც. რევოლუციონერი ერასტო თოდუა. მან თხოვნით მიმართა კრებას, რომ არ დაშლილიყო და მისი პროპაგანდა მოესმინა, რასაც არავინ შეწინააღმდეგებია. 1917 წლის ნოემბერში უცნობი ავტორი ფსევდონიმით „ხალხის შვილი მიდდიო“ გაზეთ „ერთობაში“ მღვდელ გერონტი ბოკუჩავას შესახებ წერდა: „სოფ. უშაფათი. ადგილობრივ სამართველოში არ ჰყავდათ მდივანი. ეხლა მდივნათ არის თენგიზ ტაიას ძე სანაია. ძველი რეჟიმის დროს ის იყო ბოქაულის მდივნად. ეს ვერ შეურიგდა ახალ წესწყობილებას. საინტერესოა, ვინ მისცა მას ეს ადგილი! უშაფათის საზოგადოება, დარწმუნებული ვარ, ახლოს არ მიიკარებს მას, როგორც მოტრფიალე ძველი მთავრობისა, ხალხში აღელვებაა და ეკითხებიან ერთმანეთს: „ეხლაც აქვს ამისთანა კაცს გავლენაო?“. ეს ადგილობრივი კომისარის გრიგოლ ჭოჭუას მოქმედება უნდა იყოს. ეს ჭოჭუა საზოგადოებისთვის რაღაცა არა სასურველ საქმეებს აკეთებს. როგორც გადმოგვცეს, სანაიას შეუდგენია ერთი ჯგუფი, ვითომც და უშაფათის საზოგადოების მოწინავე ელემენტებისაგან. ჯგუფის წევრები არიან: მღვდელი გერონტი ბოკუჩავა, მღვდელი დიანოზ გოგინავა და ბართლომე საბახტარიშვილი. ჯგუფის თავჯდომარედ არჩეულია მღვდელი გერონტი ბოკუჩავა, მის ამხანაგად გრიგოლ ჭოჭუა. ჯგუფს არ ჰყავდა თურმე მდივანი და იმიტომ დაუყენებიათ მდივნათ ბ-ნი სანაია, რომელიც დაექვემდებარება მათ. ხსენებულ ჯგუფს სურს გახდეს მთელი უშაფათის საზოგადოების მმართველი. ბ-ნი ჭოჭუა ხსენებულ ჯგუფის შემწეობით ძველებურად მუშაობს. ჭოჭუა და ხსენებულ ჯგუფის წევრები სარგებლობენ ხალხის უცოდინრობით და მეცადინეობენ საზოგადოების მეთაურნი და წინამძღოლნი გახდენ. ამიტომ ისინი ყოველგვარ საშუალებას ხმარობენ უშაფათის საზოგადოების მოწინავე და მცოდნე ელემენტების წინააღმდეგ: ეწევიან აგიტაციას ხალხში, რათა დაუკარგონ მათ ხალხის ნდობა. ზოგიერთები მართლაც აყვენ მათ ქადაგებას და იმის მაგიერ, რომ ყველა მოწინავე პირები შეაკავშირონ, არევ-დარევა და შუღლი შეაქვთ. სამწუხაროა ასეთი საქციელი ჯგუფის ორ წევრთაგან: მღვდ. გ. ბოკუჩავას და მღვდ. დ. გოგინავას მხრივ. მათი ზნეობრივი ვალია მოუწოდონ ხალხს სოლიდარობა-შეკავშირებისაკენ და მათ კი განხეთქილება და შუღლი შეაქვთ. მათ არ სურთ სიმართლე უთხრან ხალხს დღესაც კი, თავისუფალ ხანაში. მაგრამ არა გვგონია დიდხანს გაგრძელდეს ასეთი მდგომარეობა. ხალხი დაბოლოს გაარჩევს თავის მტერ-მოყვარეს და ყველას შესაფერად მიუზღავს...“. გაზეთი „ერთობა“ სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ორგანო გახლდათ. პარტიული გამოცემის სპეციფიკიდან გამომდინარე, გაზეთი იდეოლოგიური მიზანდასახულობით გამოირჩეოდა, სადაც შერჩეული, მეტწილად ინფორმაციული ხასიათის მასალები იბეჭდებოდა და მენშევიკური ხელისუფლების იდეური მხარდაჭერის ფუნქციას ასრულებდა, ხოლო მენშევიკები ეკლესიას როგორაც სწყალობდნენ, ყველასთვის ცნობილია. მამა გერონტი 1917 წლის 30 დეკემბერს კვლავ გაზეთი „ერთობის“ სამიზნე ხდება, ამჯერად სტატიის ავტორი ფსევდონიმით „ხალხის შვილი „ხუტა“ მას კომისარ გრ. ჭოჭუასთან ერთად ადანაშაულებს უშაფათის საზოგადოების მოტყუებაში.: „აქაური კომისარი გრიგოლ ჭოჭუა ძალიან ჭკვიანი კაცი უნდა იყოს, რომ მარტოკა აწარმოებს ამოდენა საქმეებს. კოოპერატივის საქმეს, ბიბლიოთეკა-სამკითხველოს ბიბლიოთეკარის მოვალეობის ასრულებას და სხვ. ლესიჭინის ცენტრში არსებობს კოოპერატივი „სიმაგრე“, წვრილი კრედიტის ბანკი, სამეურნეო ამხანაგობა და ახლად დაარსებული ბიბლიოთეკა-სამკითხველო. ჯერ გახსნა სამმართველოსთან დუქანი, რომელიც გამოცხადდა კოოპერატივათ. ბატონ ჭოჭუამ და გერონტი ბოკუჩავამ დუქანი ჯერ კერძო პირებიდან ნასესხი ფულით გააღეს და მერე, როცა გაავრცელეს ხმა სამმართველოსთან კოოპერატივი დაარსდაო, შეუდგენ აგიტაციის გაწევას ხალხში. კოოპერატივის გამგეობაში ჩააყენეს მღვდელი ხორავა, მისი „პრიჩეტნიკი“ (იგულისხმება მედავითნე გ.მ.) და ბართლომე საბახ-

19-3  საპატრიარქოს უწყებანი N19 16-29დეკემბერი  2021წ გვ.24

უშაფათელი ბოკუჩავების ოჯახი (დასასრული)

ტარიშვილი, რომლებიც ხალხისთვის ერთ ნაბიჯს არ გადასდგამენ უსასყიდლოთ. საქმეს თავის გუნებაზე მართავენ. სამი დღის უკან გამოირკვა, რომ გამგეობას გაუფლანგავს კოოპერატივის თანხიდან 600 მანეთი და სამას ნახევარი მანეთიანები ყალბი ფული აღმოუჩენია სარევიზიო კომისიას. გარდა ამისა, დიდი ზარალი მოუტანეს ჭოჭუამ და გერონტი ბოკუჩავამ უშაფათის საზოგადოებას. უშაფათის საზოგადოება, რომლის მცხოვრებლები მუდამ იყვენ ჭირ-ლხინში და ყოველივე საქმეში ერთად მუშაობდენ ხელი-ხელ ჩაკიდებულათ –- გაიყო ორ ბანაკად და სამუდამოდ განშორდენ ერთმანეთს. თითოეული მხარე ცდილობს ერთმანეთის დაჩაგვრას და დაქვეითებას როგორც მატერიალურად ისე გონებრივადაც. ეს ყველაფერი ბ. გრიგოლ ჭოჭუას და სულიერ მამა გერონტი ბოკუჩავას მოქმედების ნაყოფია“. უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ორი ბრალმდებელი სტატიის მიუხედავად მღვდელ გერონტის პასუხი არ გაუცია ავტორებისთვის და არც თავის დაცვა უცდია. მღვდელი გერონტი ბოკუჩავა 1922 წლის ივნისში კომუნისტების მიერ ეკლესიებში არსებული ქონების საყოველთაო აღწერის დროს უშაფათის მაცხოვრის სახ. ტაძრის წინამძლვრად იხსენიება. სავარაუდოდ, 1924 წელს მან ანაფორა გაიხადა, რადგან 1927 წელს იგი თხოულობს არჩევნებში მონაწილეობის უფლებას. ამონაწერი 1927 წლის 1 თებერვლის სენაკის სამაზრო საარჩევნო კომისიის ოქმიდან: „მოისმინეს ნოქალაქევის თემსაარჩევნო კომისიის შუამდგომლობა ყოფ. მღვდელ-დიაკვნების გერონტი და ვარლაამ ბოკუჩავების, ილია ლაკიას, თეოდორე ბედიას, ვლადიმერ კვარაცხელიას, დომენტი ბაბილუას და თეოფილე როგავას საარჩევნო უფლებებში აღდგენის შესახებ და დაადგინეს: აღიძრას შუამდგომლობა ცენტრალურ აღმასრულებელ კომიტეტის წინაშე მხოლოდ მოქ. თეოდორე ბედიასა და თეოფილე როგავას აღდგენის შესახებ“. როგორც ამ ოქმიდან ჩანს, ყოფილი მოძღვრის, გერონტი ბოკუჩავას საქმე არ განიხილეს. სიცოცხლის უკანასკნელი წლები იგი ქ. სენაკში ცხოვრობდა, სადაც გარდაიცვალა 1963 წელს. ჰყავდა მეუღლე ელენე მაქსიმეს ასული (დაბ. 1889წ.) და შვილები: ლეონიდე (დაბ. 1910წ.); ლუბოვი (დაბ. 1913წ., მეუღლე საშა ეჯიბია); შურა (მეუღლე ოლია წულეისკირი); ხუტა (მეუღლე ლუბა გვასალია); გივი (მეუღლე გულნარა სიმონია).