დეკანოზი იასონ აბესაძე

დეკანოზი იასონ სპირიდონის ძე აბესაძე 1866 წელს ქუთაისის გუბერნიაში მღვდლის ოჯახში დაიბადა. ეკუთვნოდა აზნაურთა წოდებას. მისი წინაპრები მთელი XIX საუკუნე დედაეკლესიას ემსახურებოდნენ. ბაბუა  მღვდელი იოანე ბეჟანის ძე აბესაძე 1793 წელს საბატონო აზნაურის ოჯახში დაიბადა. ქართულ ენაზე საღმრთო და საეკლესიო წიგნების კითხვა, ტიბიკონი, გალობა და წერა გოგნის მონასტერში ისწავლა.

1819 წელს გენათელმა მიტროპოლიტმა ექვთიმემ (შერვაშიძე) მღვდლად დაასხა ხელი და მუხურის წმ. გიორგის (აბესაძეების) სახ. ტაძარში განამწესა. ჰყავდა შვილები: ალფეზი (დაბ. 1823წ.), მღვდელი სპირიდონი (1832-1904წწ.). მამამისი, მღვდელი სპირიდონი, 1832 წელს დაიბადა. ქართულ ენაზე საღმრთო და საეკლესიო წიგნების კითხვა, ტიბიკონი და გალობა მონასტერში ისწავლა. 1865 წელს იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა (ქიქოძე) მღვდლად დაასხა ხელი და მუხურის (აბესაძეების) წმ. გიორგის სახ. ტაძარში განამწესა. 1902-1904 წლებში მსახურებისთვის ადგილი არ ჰქონდა გამოყოფილი. 1904 წლის 21 აპრილს ჭალასთავის ღვთისმშობლის შობის სახ. ტაძარში დაინიშნა. გარდაიცვალა 1904 წლის 18 სექტემბერს. 1905 წლის 12 აპრილს მის ავადმყოფ შვილს, ოლღას, წელიწადში 50 მან. პენსია დაენიშნა. სპირიდონის ვაჟი გახლდათ დეკანოზი იასონი, რომელმაც პირველდაწყებითი განათლება ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში მიიღო. 1892 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. 1892 წლის 31 ივლისს იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა (ქიქოძე) დიაკვნად აკურთხა, იმავე წლის 6 აგვისტოს მღვდლად დაასხა ხელი და თავასის ყოვლადწმინდა სამების სახ. ტაძარში განამწესა. 1897 წლის 8 მაისს საგვერდულით დაჯილდოვდა. 1897 წელს მონაწილეობა მიიღო რუსეთის იმპერიის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერაში, რის გამოც ბრინჯაოს მედლით დაჯილდოვდა. 1893-1903 წლებში იყო სასულიერო დეპუტატი.

1899 წლის 30 მარტიდან 1907 წლის 20 სექტემბრამდე გახლდათ ჩხარის ოლქის მთავარხუცესი. 1901 წლის 30 აგვისტოს სკუფია უბოძეს. 1905 წლის 6 მაისს კამილავკა ეწყალობა. 1906 წელს ჩხარის მაცხოვრის ამაღლების სახ. ტაძრის წინამძღვრად გადაიყვანეს. 1906 წლის 7 დეკემბერს ჩხარის სამოქალაქო სასამართლოში მოწმეთა დაფიცება დაევალა.

1906 წლის 20 დეკემბრიდან ჩხარის სკოლის გამგე და საღვთო სჯულის მასწავლებელია. 1907 წლის 20 სექტემბრიდან ჩხარის ოლქის მთავარხუცესის თანაშემწეა. 1907-1909 წლებში იყო ჩხარის ოლქის სამღვდელოების სულიერი მოძღვარი. 1909 წელს კიდევ აირჩიეს დეპუტატად. 1911 წლის 15 მაისიდან ჩხარის სამინისტრო სკოლის საღვთო სჯულის პედაგოგია. მღვდელი იასონი ქართულ პრესაში თავის პედაგოგიურ მოღვაწეობასთან დაკავშირებით წერდა: „შინაური საქმეების“ 34-ე ნომერში მოთავსებულია მასწავლებლის, იონა გაბეხაძის, საპასუხო წერილი

ამავე გაზეთის M/8- 19 ნომერში დასტამბულია ბ. მოწაფის წერილზე ჩხარში გალობის დამახინჯების შესახებ. ჩემი მხრით, როგორც ადგილობითი მღვდელი დაშკოლების გამგე, ორთავეს ვუპასუხებ შემდეგს:

მე ყოველი ღონე ვიხმარე, რომ ჩხარის შჯოლებში და ეკლესიაში ქართული გალობის საქმე კარგად დამეყენებია და კიდევაც მოვახერხე, უვარგისი გამოვაცვლევინე და ქართული გალობის კარგად მცოდნე მასწავლებელი დავანიშნიე. მაგრამ, სამწუხაროდ, დიდხანს არ შეარჩინეს ჩხარის შჯოლას ეს მასწავლებელი.

საეპარქიო საბყ4ოს დადგენილობით, იგი გადაყვანილ

19-1  საპატრიარქოს უწყებანი N19 25მაისი-1ივნისი 2017წ გვ.18

დეკანოზი იასონ აბესაძე (გაგრძელება)

იქმნა ბაღდადის  ოჯოლაში, რადგან, როგორც საბძოს დადგენილებაში სწერია –– „ბაღდადის შჯოლას გალობის კარგათ მცოდნე მასწავლებელი ესაჭიროება“.  ჩემი მხრით, არც სიტყვა და არც კალამი არ დამიზოგავს, რათა გაეუქმებიათ ეს შეუფერებელი დადგენილება; ან იგივე მასწავლებელი დაეტოვებიათ ჩხარის შჯოლაში და ან სხვა საგნის მცოდნე პირი გამოეგ ზავნათ. ვარწმუნებდი, თუ პბაღდადის შჯოლას ესაჭიროება კარგი მასწავლებელი, ჩხარის შჯოლასაც კარგი სჭირია-თქო, მაგრამ ამაოთ!

რაც დასწერეს, აღარ წაშალეს და მით ერთ შკოლას დედობა გაუწიეს და მეორეს დედინაცვლობა. აქ საჭიროთ მიმაჩნია აღვნიშნო, რომ მოხსენებულ დადგენილებაში არავითარი წილი არ უდევსთ მეთვალყურეთ:

ბ. ავერკიევს და მ. გველესიანს. გადაყვანილი მასწავლებლის მაგივრათ გალობის მასწავლებელათ დანიშნეს ი. გაბეხაძე, მაგრამ უნდა  მოგახსენოთ, რომ იგი ძლიერ ნაკლები გალობის მასწავლებელი გამოდგა. ბ. გაბეხაძის გალობა არ შეეგუება ქართული გალობის არც ერთ კილოს. იგი არის უშნო, უსიცოცხლო, მშრალი და წარმოადგენს ულაზათო ხმის გაგრძელებას და აწევ-დაწევას. ეს ნაკლი მეთვალყურე მ. გვე- ლესიანმაც შენიშნა და თავის სარევიზიო წარწერაში კიდეც გააფრთხილა, რომ ნაკლი გაასწოროს. ურიგო არ იქნება, რომ ბ. გაბეხაძე შეეცდებოდეს ამ ნაკლის

შევსებას, თორემ თავის თავის ქეპით მარტო თავის თავს მოატყუებს და სხვას ვერავის. რაც შეეხება ეკლესიაში რუსულ გალობას, ამაზე მოგახსენებთ შემდეგს: გაზეთში აღნიშნულ დროს, წირვის წინ, ჩემთან საკურთხეველში შემოვიდა ბ. გაბეხაძე და მთხოვა, რაც მოწაფე ქალებმა ქართულად არ იციან წირვის წესში, რუსულათ ვაგალობებო. მეც ნება დავრთე და რაც ქართულად არ იცოდნენ, რუსულად იგალობეს, როგორც ქალებმა, ისე სამინისტრო შ;ოლის მოწაფე ვაჟებმა. რომ ეს ასე იყო, ამას ბ. გაბეხაძეც აღნიშნავს თავის  საპასუხო წერილში, მაგრამ ძლიერ მიკვირს, რომ ამასთანავე ბ. გაბეხაძე იმავე წერილში ამბობს, ვითომც მთავრობა ავალებდეს მას რუსულ გალობას. ადგილობითი ეკლესიის უმახლობელესი უფროსი მე ვარ და თუ მთავრობა რაიმე ამგვარ განკარგულებას ინებებდა, უსათუოდ მე მომივიდოდა იგი, მაგრამ არც საეპარქიო მთავრობისაგან, არც საეპარქიო საბქოსაგან და არც მეთვალყურეთაგან ამის მსგავსი არა მიმიღია, არც წერილობითი და არც სიტყვიერი. ამის შემდეგ კარგი იქნება, რომ ბ. გაბეხაძე გვიპასუხებდეს, რომელმა მთავრობამ უბრძანა მას ქართულ ეკლესიაში რუსული გალობა? ყიველივე აქ დაწერილს შემდეგ შეიძლება კიდევ ვინმე შიშობდეს, რომ ჩხარი გადაგვარების გ ზაზე იყოს

დამდგარი. თუ ამის შიში ვისმეს გაქვსთ მაშინ „ნუ შეძრწუნდებიან გულნი თვქვენნი, ნუცა ეშინინ!“ გრწმენინ, რამეთუ ის იყო ის შემთხვევა, რაც გაზეთში დაიწერა და შემდეგ კი ჩხარის ეკლესიაში მოწაფე ქალების გალობა აღარ გვსმენია, მაგრამ მარტო რუსული კი არა, არამედ ქართული გალობაც აღარ გაგონილა, რატომ? მიტომ, რომ ბ. გაბეხაძემ კარგათ იგრძნო, თუ რა უკმაყოფილო დარჩა მლოცველი საზოგადოება მისი დამახინჯებული გალობით; კარგათ იგრძნო, რომ იგი თავის ადგილზე არ არის და დადუმება არჩია. რატომ დამახინჯებულია ჩხარის შჯ;ოლაში გალობა, ყოველივე ეს ნათლათ დაინახა უკანასკნელი რევიზიის დროს მაზრის მეთვალყურე მ. იაკობ გველესიანმა და აღგვითქვა ამ ნაკლის ახლო მომავალში გამოკეთება, რითაც დიდად ვნუგეშობთ და იმედიც გვაქვს, რომ სიტყვა საქმეთ იქცევა. ბ. მოწაფეს საიდანღაც გაუგია, ვითომც ბ. გაბეხაძეს მთავრობასთან დაბეზღებით დავეშინებიო. ქუჩაში აკრეფილი სიტყვების დაჯერებას, ბ. მოწაფექვ, ისა სჯობდა, ჩემთვის გეკითხათ და მეც გიპასუხებდით, რომ გაბეხაძეს მე დაბეზღებით არ დავუბეზღებივარ, მაგრამ კიდეც რომ დავებეზღებიე, თუ რამე სიმართლეს იტყოდა, რაღას ვემართლებოდი და თუ დაბეზღებას ცრუ ფაქტებზედ ააშენებდა, მაშინ ხომ იცით, სიცრუეს მოკლე ფეხები აბია, შორს ვერ წავა კაცი სიცრუით, მალე დაიჭერენ და მერე მართალსაც აღარ დაუჯერებენ. ამნაირად, ცრუ მაბე ზღარა თავის თავს უფრო ავნებს, ვინემ სხვას“ 1912 წლის 6 მაისს მღ. იასონმა სამკერდე ოქროს ჯვარი მიიღო.

1916 წლის 6 მაისს წმ. ანას III ხარისხის ორდენით დაჯილდოვდა. 1917 წელს მოძღვარს დიდი უბედურება გადახდა. გარდაიცვალა მისი ერთადერთი ვაჟი –– ალექსანდრე, რომელიც ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიის მერვე კლასის მოწაფე გახლდათ. მისმა უდროოდ ამქვეყნიდან წასვლამ გული დაწყვიტა როგორც თავის მშობლებს, ისე ქართულ საზოგადოებას. როგორც მისი პედაგოგები აღნიშნავდნენ, იგი განსაკუთრებული მოწაფე გახლდათ და კარგი მომავალიც მოელოდა. მის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით ქართულ პრესაში ვინმე მ. ფულარია წერდა: „ალექსანდრე (ყაქია) არ ჰგავდა სხვა ზოგიერთ მოწაფეებს,

რომლებიც თავისუფალ დროს ანდომებდნენ სხვადასხვა განცხრომას:დაითხოვდნენ სასწავლებლიდან თუ

არა, ის დაუყოვნებლივ მოეშურებოდა თავის დედ-მამისაკენ, ჩხარში, იღებდა მხურვალე მონაწილეობას ყოველივე საზოგადო საქმეში; განსაკუთრებით მან იკისრა დაეარსებინა ჩხარში მუდმივი თეატრი და ამისთვის შეადგინა ჩხარის მომავალი თეატრის სააღმშენებლო კომიტეტი, რასაც სათავეში თვითონ ჩაუდგა და მისი დაუღალავი მუშაობით ამ გასულ ზაფხულში კიდევაც შეკრებილი იქნა ათას მანეთამდე. მას ჰქონდა

აზრად, იმ თანხაზე დაემატებია კიდე რამდენიმე (სანამ სათეატრო შენობის გაკეთება არ დაიწყებოდა) და გაეხსნა ჩხარში წიგნის მაღაზია და ამით ეხსნა პატარა მოწაფეები ვაჭრების კლანჭებიდან; აგრეთვე ბევრს სხვა სასიკეთო საქმეებს მოელოდა ჩვენი საზოგადოე-

19-2  საპატრიარქოს უწყებანი N19 25მაისი-1ივნისი 2017წ გვ.19

დეკანოზი იასონ აბესაძე (გაგრძელება)

ბა ჭაჭიასაგ ან მომავალში, მარა ულმობელ სიკვდილმა როდის იცის ავის და კარგის გარჩევა. ჩხარი დიდხანს არ დაივიწყებს ძვირფას ერთგულ მოღვაწეს ალექსანდრე აბესაძეს. საუკუნოდ იყოს ხსენება შენი, კეთილ სურვილებით აღსავსე და ზნეობის სისპეტაკით ბრწყინავო, ფაქიზო ჭაჭო! 1917 წლის 12 მარტს მცხეთაში გამოცხადებული ავტოკეფალიის შემდეგ მღ. იასონი იყო იმერეთის საეპარქიო საბჭოს თავჯდომარე (პირველი თავჯდომარე

იყო მოწამეთას მონასტრის წინამძღვარი, არქიმანდრიტი ნესტორი ყუბანეიშვილი), საქართველოს ეკლესიის დროებითი მმართველობის იმერეთის განყოფილების წევრი და ამავე განყოფილების სიით ესწრებოდა 1917 წლის 8-17 სექტემბერს საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის პირველ საეკლესიო კრებას. იგი იმერეთის ეპარქიის სამღვდელოების ზოგიერთ წარმომადგენელთან (ვ. ფოფხაძე, ა. ფოფხაძე, დ. ჩხაიძე, მ. ბუაჩიძე და ს. შუბლაძე) ერთად დაუპირისპირდა ეპისკოპოს გიორგის (ალადაშვილი), რის შემდეგაც მლვდელმთავარი იძულებული გახდა, დაეტოვებინა სამწყსო. როგორც შემდგომში უწმინდესი კალისტრატე (ცინცაძე) წერდა, ამ ჯგუფს ეპისკოპოსი ლეონიდე (ოქროპირიძე) მფარველობდა. ავტოკეფალიის გამოცხადების შემდეგ და ეკლესი- აში რეორგანიზაციის დაწყებასთან დაკავშირებით მღ.

იასონს ჰქონდა საკუთარი მოსაზრება, როგორი განახლება უნდა მომხდარიყო ქართულ ეკლესიაში. მან გაზეთ „ჩვენ ქვეყანაში“ შესაბამისი წერილიც გამოაქვეყნა, სადაც წერდა: „...რაა მოსაწონი, რომ პროფესორმა,

რომელსაც ჩვენ დავავალებთ ნორჩ ბავშვებს ანბანი ასწავლოს, უნივერსიტეტის მეოთხე კურსის საგნებზე დაუწყოს ბავშვებს სჯა-ბაასი იმ მოსაზრებით, რომ ბავშვები ერთი წლის განმავლობაში ფილოსოფოსები გახდებიან, ამისთანა მოქმედება მიზანს ვერ მიაღწევს

სათვალეებით მამა იასონი

და მხოლოდ არევ-დარევას გამოიწვევს ნორჩი ბავშვების აზროვნებაში ან რომელ გონიერ დედას არენატრება, რომ მისი ძუძუმწოვარა ბავშვი მალე წამოი ზარდოს, ძუძუს წოვას თავი მიანებოს, მაგარი სასმელების მიღებას შეეჩვიოს და შემდეგ კიდეც დავაჟკაცდეს. მაგრამ'განა გონიერი იქნება ის დედა, რომელიც ორი თვის ბავშვს მაგარ საძმელებს შეუჩრის პირში იმ მოსაზრებით, რომ ბავშვმა მალე განვლოს ძუძუს წოვის ხანა და მალე წამოი ზარდოს? ამგვარი დედა ხომ პირდაპირ დაახრჩობს საცოდავ ნორჩ არსებას?! მაგრამ მეორეს მხრით, არც ის დედა იქნება გონიერი, რომელიც ძუძუზე არ მოიშორებს იმ ბავშვს, რომელმაც უკვე განვლო ძუძუმწოვრობის ხანა და რომლის ორგანიზმის მომაგრებისა და განვითარებისათვის დაუყოვნებლივ მაგარ საძმელებზე გადასვლაა საძირო. ამგვარი დედა დააუთძლურებს და დაასნეულებს თავის ბავშვს.

გონიერი დედები ასე არ იქცევიან, იგინი ძიმწარეს, ან ნაღველს იცხებენ ძუძუებზე, რომ ბავშვმა შეიძულოს ძუძუ და ადვილად მოსცილდეს მას. აი, ამისთანა გონიერ დედებს უნდა მივბაძოთ ჩვენ; რისთვისაც ხალხი

ჯერ მზათ არ არის, ამის შემოღებას მოვერიდოთ, ხოლო რაც მომწიფებულია, ამის შემოღებას ნუ დავაყოვნებთ, ცოტაოდენი ძიმწარე და ნაღველიც ვიხმაროთ იქ, სადაც ხალხი ძველსა და უვარგისს ვერ სცილდება და ადვილად მოსაცილებელი კი არის. მაშ ასე, სანამ ხალხი ძუძუმწოვარაა, განუვითარებელია, სისტემატიურის თანდათანობით გადავდგათ წინ ნაბიჯი ხალხთან საზიარო სარნმუნოებრივ საქმეში, რომ სარგებლობის მაგიერ ზიანი არ მივაყენოთ საქმეს“ 1918 წელს მღ. იასონს დეკანოზის წოდება მიენიჭა. 1919 წლის იანვარში ისევ აირჩიეს ჩხარის ოლქის მთავარხუცესად. 1921 წლის 1-5 სექტემბერს მონაწილეობდა მესამე საეკლესიო კრებაზე. 1921 წელს აღარ იხსენიება მთავარხუცესად. 1921-1923 წლებში იყო შორაპნის მაზრის მ. მ. ა. ჩ-ის გაყოფილების გამგე. 1923 წლის 3 ნოემბერს ცხრაწყაროს წმ. გიორგის სახ. ტაძრის წინამძღვრად იხსენიება. 1925 წლის 8 ივლისს ზესტაფონის სამრევლოში დაინიშნა, სადაც დაპირისპირება მოუვიდა მეორე მოძღვართან, მღ. კონსტანტინე ანთაძესთან, რამაც საბოლოოდ დასცა დეკანოზის პრესტიჟი. მან 1926 წლის

გაზეთ „კომუნისტში“ სამარცხვინო წერილი გამოაქვეყნდა სათაურით: „ღია ბარათი სრულიად საქართველოს საკათალიკოსო საბჭოს“, სადაც ქვეყანას აუწყა, რომ სახარება სავსეა „ნაგავითო“ და გაბრიელ ეპისკოპოსი (ქიქოძე) მექრთამე იყოვო. ამასთან დაკავშირებით, 1926 წლის 11 აგვისტოს საკათალიკოსო საბჭომ დეკანოზ იასონს მღვდელმოქმედება შეუჩერა, მაგრამ იგი ამ განაჩენს არ დაემორჩილა. ასე გაგრძელდა თითქმის ერთ წელიწადზე მეტი. 1927 წლის 12 ოქტომბრის საქართველოს ეკლესიის წმ. სინოდმა დეკანოზ იასონ აბესაძეს შესახებ განაჩინა: „ 7) ხსენებული მოძღვარი, თავის ამა წლის 30 მაისს გაკეთებულ მოხსენებაში, დროებითი მმართველობის სახელზე, უარყოფს მართლმადიდებელი ეკლესიის დოგმატებს. 2) მამა იასონ აბესაძე არ სცნობდა თავისთავს სავალდებულოდ საქართველოს ეკლესიის უზენაეს დაწესებულების დადგენილებათ და სისტემატიურად არ ემორჩილებოდა საეპარქიო მთავრობის კანონიერ განკარგულებად“ კრებამ დაადგინა: „დეკანოზ იასონ აბე

19-3  საპატრიარქოს უწყებანი N19 25მაისი-1ივნისი 2017წ გვ.20

დეკანოზი იასონ აბესაძე (დასასრული)

საძეს, როგორც უარმყოფელ ქრისტიანულ დოგმატებისა, და არშემსრულებელს საეპარქიო მთავრობის მიერ მღვდელმოქმშედებაში აკრძალვისა, აეხადოს სასულიერო ხარისხი. ამ განჩინების სისრულეში მოყვანა დაევალოს მეუფე ვარლაამ მარგველს “ 1943 წლის 1 ივნისის ცნობით ყოფილი დეკანოზი დაბა სურამში ცხოვრობდა და კათოლიკოს-პატრიარქ კალისტრატეს (ცინცაძე) სთხოვდა საეკლესიო კრების დადგენილების ასლს მღვდლობიდან მისი განკვეთის შესახებ. 1943 წლის 30 აგვისტოს მან ახალი განცხადებით მიმართა კათოლიკოს-პატრიარქს და მღვდელმოქმედების აღდგენა ითხოვა, თუმცა იმასაც დასძენდა, რომ ის

რელიგიურ საკითხებში ისევ ისეთი აზრის იყო, როგორც ადრე (მას ჰქონდა შრომა „რელიგიური რეფორმებისაკენ“). 1943 წლის 3 სექტემბერს მის წერილს კათოლიკოს-პატრიარქმა კალისტრატემ შემდეგი რეზოლუცია დაადო: „საკვირველ არიან, უფალო, საქმენი შენნი!“. მისი გარდაცვალების ზუსტი წელი უცნობია. დეკანოზ იასონს ჰყავდა მეუღლე –- ელენე ლუ- კას ასული (დაბ. 1875წ.) და შვილები: ალექსანდრე (13.02.1895- 1917წწ.), ქეთევანი (დაბ. 13.09.1898წ.), ლიდია (დაბ. 17.08. სმა, ).