იღუმენ დიონოსის ვანში მოღვაწეობის ფაქტები ჩვენთვის უცნობია, გარდა ერთისა: როგორც მონასტრის 1840 წლის აღწერილობიდან ჩანს, სწორედ მას განუახლებია აქ 1780 წელს სამონასტრო ცხოვრება, მანამდე კი მღვიმის მონასტრის წინამძღვარი ყოფილა [ქ.ც.ა., ფ.21 ან.1 ს. 1837 ფ.9]. მართალია, სხვა დოკუმენტი მონასტრის განახლებას იმერეთის მეფე დავით II გიორგის ძეს უკავშირებს 1788 წელს, თუმცა აქაც აღნიშნულია მეფის მიერ მონასტრის წინამძღვრად დიონოსის დადგინება. მას აქ მონასტრის განახლებიდან 1811 წლამდე უმსახურია [ქ.ც.ა., ფ.21 ან.1 ს. 2106 ფ.13].

დაარსებიდან გაუქმებამდე (1788-1867 წ.წ) მონასტრის წინამძღვრები იყვნენ:

იღუმენი დიონოსი - 1788-1811წწ.

არქიმანდრიტი სიმეონი (ბაქრაძე) - 1811-1841წწ.

იღუმენი მაკარი (იაშვილი)- 1841-1854წწ.

მღვდელ-მონაზონი სერაპიონი - 1854-1855წწ.

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) – 1855/05-1856/03 წწ. (მ/შ)

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) - 1856/03-1860 წწ.

მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე - 1860-1867 წწ.

მერაბ კეზევაძექუთაისის ცენტრალური არქივივანის მაცხოვრის ფერისცვალების მონასტრის ისტორიიდან;

დაარსებიდან გაუქმებამდე (1788-1867 წ.წ) მონასტრის წინამძღვრები იყვნენ:

იღუმენი დიონოსი - 1788-1811წწ.

არქიმანდრიტი სიმეონი (ბაქრაძე) - 1811-1841წწ.

იღუმენი მაკარი (იაშვილი)- 1841-1854წწ.

მღვდელ-მონაზონი სერაპიონი - 1854-1855წწ.

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) – 1855/05-1856/03 წწ. (მ/შ)

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) - 1856/03-1860 წწ.

მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე - 1860-1867 წწ.

ვანის მონასტერში განსაკუთრებით ნაყოფიერი იყო არქიმანდრიტ სიმეონის (ბაქრაძე) მოღვაწეობა. იგი დაბადებული იყო 1775 წელს, წარმოშობით იმერელი სათავადო აზნაური. სასულიერო განათლება მიღებული ჰქონდა სხვავის

137

მონასტერში, სადაც მორჩილად ყოფილა და უსწავლია საღმრთო წერილი, წერა-კითხვა და სხვათათვისაც უსწავლებია. აქვე იქნა მონაზვნად აღკვეცილი ამავე მონასტრის იღუმენ ანტონის მიერ 1798 წლის 24 ივნისს. ბერ-დიაკვნად ხელდასხმული არის 1803 წლის 15 აგვისტოს ჯუმათელი მიტროპოლიტის მაქსიმეს მიერ, მღვდელ-მონაზვნად ნაკურთხია 1806 წლის 30 იანვარს ქუთათელი მიტროპოლიტის დოსითეოსის მიერ, არქიმანდრიტად ხელდასხმულია 1811 წლის 20 ნოემბერს ნიქოზელი ეპისკოპოს ათანასეს მიერ, ამავე წელს დაინიშნა ქუთათელი მიტროპოლიტ დოსითეოსის მიერ ვანის მონასტრის წინამძღვრად (სხვა ცნობით, ის 1809 წელს აუყვანიათ იღუმენის პატივში და მიუბარებიათ ვანის მონასტერი [ქ.ც.ა., ფ.21 ან.1 ს. 389 ფ. 7-8]), რომელშიც გარდაცვალებამდე მსახურებდა; ამასთანავე 1829-1833 წლებში ჯრუჭის მონასტრის წინამძღვრის მოვალეობას ასრულებდა, ხოლო 1833 წლიდან საქართველო-იმერეთის სინოდის კანტორის წევრი იყო [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 389 ფ. 7-8] [ს. 965 ფ. 124- 125]. გარდაიცვალა 1841 წლის 8 თებერვალს თბილისში, დარიის მონასტერში [ქ.ც.ა.,ფ.21 ან. 1 ს. 3389 ფ.11].

არქიმანდრიტ სვიმეონის 1827 წლის 7 სექტემბრის წერილიდან იმერეთის არქიეპისკოპოს სოფრონიოსისადმი ირკვევა, რომ 1825 წლის 4 თებერვალს, როცა გარდაიცვალა მღვდელ-მონაზონი სვიმონი (ჭარბაძე), მონასტერში მღვდელ-მონაზონი აღარ დარჩენილა, 

როგორც აღვნიშნეთ, მონასტერში მსახურებდა 2 მწირი ბერი. ამათგან ერთი, ბესარიონი (ბაქრაძე), 1827 წლის დასასრულს 90 წლის იყო [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 389 ფ. 7-8].  გვ. 138

ამავე მონასტრის მღვდელ-მონაზონი იოაკიმი დაიბადა 1793 წელს, წარმოშობით იმერელი აზნაური იყო. სასულიერო განათლება მიუღია ჭელიშის მონასტერში, სადაც უსწავლია საღვთო წერილი და სხვებისთვისაც უსწავლებია. აღკვეცამდე მორჩილად ყოფილა ჭელიშის მონასტერში. მონაზვნად აღკვეცა

138

1814 წელს არქიეპისკოპოსმა სოფრონმა, იმავდროულად ხელდასმულ იქნა ბერდიაკვნად. 1828 წელს მის მიერვე იქნა მღვდელ-მონაზვნად ნაკურთხი [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 2 ს. 144 ფ. 26-27]. ეს მღვდელმონაზვნები ჩანან მონასტრის კრებულის წევრთა 1838 წლის აღწერაშიც [ქცა ფ.21 ან.1 ს.965 ფ. 124-125]. 

გვ. 139

1827 წლის 7 სექტემბრის წერილიდან იმერეთის არქიეპისკოპოს სოფრონიოსისადმი ირკვევა, რომ 1825 წლის 4 თებერვალს, როცა გარდაიცვალა მღვდელ-მონაზონი სვიმონი (ჭარბაძე), მონასტერში მღვდელ-მონაზონი აღარ დარჩენილა, ამიტომაც ითხოვდა მონასტრის კრებულში მყოფი 2 მხცოვანი მწირი ბერისა და ერთი ბერდიაკონისგან რომელიმე ეკურთხებინათ მღვდელ-მონაზვნად [ქ.ც.ა., ფ.21 ან.1 ს.389 ფ. 1]. მოგვიანებით საქართველოს ეგზარხოსმა, მიტროპოლიტმა იოანემ, ნება მისცა არქიეპისკოპოს სოფრონიოსს ბერდიაკონი იესე (ჯაფარიძე) მღვდელ-მონაზვნად ეკურთხებინა. ის იმ დროს კრებულის ყველა წევრზე ახალგაზრდა - 31 წლის - იყო. 

გვ. 138

1841 წლიდან ვანის მონასტრის წინამძღვარია იღუმენი მაკარი (იაშვილი), დაბადებული 1785 წელს. განათლება მიღებული ჰქონდა ნიკორწმინდის საკათედრო ტაძარში, სადაც შეუსწავლია საღვთო წერილი და წერა-კითხვა, იმერეთის საერო წოდების წარმომადგენელი, აღკვეცამდე მორჩილად ყოფილა ჯრუჭის მონასტერში, სადაც მონაზვნად აღკვეცეს 1806 წლის 16 ნოემბერს, ბერდიაკვნად აკურთხეს 1810 წლის 17 აპრილს, მღვდელ-მონაზვნად ხელდასხმულ იქნა 1810 წლის 8 ნოემბერს. 1841 წლის 15 აგვისტოს აიყვანეს იღუმენის ხარისხში და დაინიშნა ვანის ფერისცვალების მონასტრის წინამძღვრად [ქ.ც.ა., ფ.21 ან.1 ს.5673 ფ.75], გარდაცვალებამდე, 1854 წლის 16 დეკემბრამდე, იქ იმსახურა [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 5631 ფ. 1,14]. გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, 1853 წლის 3 ივნისს, იღუმენმა მაკარმა ანდერძი შეადგინა, რომლითაც თითქმის მთელი თავისი ქონება - ფული (560 მანეთი) და ნივთები მონასტერს დაუტოვა [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 5631 ფ. 8-15]. იღუმენ მაკარის გარდაცვალებისას მონასტრის კრებული ფაქტობრივად აღარ არსებობდა, ამიტომ მონასტერში მსახურება დროებით დაევალა ჯრუჭის მონასტრის მღვდელ-მონაზონ სერაპიონს, 

დაარსებიდან გაუქმებამდე (1788-1867 წ.წ) მონასტრის წინამძღვრები იყვნენ:

იღუმენი დიონოსი - 1788-1811წწ.

არქიმანდრიტი სიმეონი (ბაქრაძე) - 1811-1841წწ.

იღუმენი მაკარი (იაშვილი)- 1841-1854წწ.

მღვდელ-მონაზონი სერაპიონი - 1854-1855წწ.

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) – 1855/05-1856/03 წწ. (მ/შ)

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) - 1856/03-1860 წწ.

მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე - 1860-1867 წწ.

მღვდელ-მონაზონი სიმეონი (აბულაძე) დაბადებული იყო 1767 წელს. წარმოშობით იმერელი გლეხი. სასულიერო განათლება მიუღია საირმის მონასტერში, სადაც უსწავლია საღვთო წერილი და სხვებისთვისაც უსწავლებია. აღკვეცამდე მორჩილად ყოფილა საირმის მონასტერში. მონაზვნად აღკვეცა ცაგერის ეპისკოპოსმა 1790 წელს. მის მიერვე იქნა ხელდასხმული იმავე წელს ბერდიაკვნად. მღვდელ-მონაზვნად აკურთხა 1792 წელს ნიკორწმინდელმა არქიეპისკოპოსმა გერმანემ [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 2 ს. 144 ფ. 26-27]. გარდაიცვალა 1853 წლის 27 დეკემბერს [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 5637 ფ. 15-20].

ამავე მონასტრის მღვდელ-მონაზონი იოაკიმი დაიბადა 1793 წელს, წარმოშობით იმერელი აზნაური იყო. სასულიერო განათლება მიუღია ჭელიშის მონასტერში, სადაც უსწავლია საღვთო წერილი და სხვებისთვისაც უსწავლებია. აღკვეცამდე მორჩილად ყოფილა ჭელიშის მონასტერში. მონაზვნად აღკვეცა

138

1814 წელს არქიეპისკოპოსმა სოფრონმა, იმავდროულად ხელდასმულ იქნა ბერდიაკვნად. 1828 წელს მის მიერვე იქნა მღვდელ-მონაზვნად ნაკურთხი [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 2 ს. 144 ფ. 26-27]. ეს მღვდელმონაზვნები ჩანან მონასტრის კრებულის წევრთა 1838 წლის აღწერაშიც [ქცა ფ.21 ან.1 ს.965 ფ. 124-125]. 

იღუმენ მაკარის გარდაცვალებისას მონასტრის კრებული ფაქტობრივად აღარ არსებობდა, ამიტომ მონასტერში მსახურება დროებით დაევალა ჯრუჭის მონასტრის მღვდელ-მონაზონ სერაპიონს, რომელმაც იქ იმსახურა 1855 წლის 15 მაისამდე მონასტრის დროებით მმართველად

მღვდელ-მონაზონ თომას (ელიავა) დანიშვნამდე [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან.1 ს. 5631 ფ. 12, 24,41]. მღვდელ-მონაზონი თომა მონასტრის წინამძღვრად ჩანს 1860 წლის შემოდგომამდე [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 7382 ფ. 3]. 1859 წლის აპრილში იმერეთის ეპისკოპოსმა გერმანემ მისწერა ჯრუჭის მონასტრის წინამძღვარს, არქიმანდრიტ ნიკოლოზს, რათა ჯრუჭის მონასტრიდან მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე გადაეყვანა ვანის მონასტერში მმართველად, თომა კი დაეტოვებინა როგორც ზედამხედველი, რამდენადაც მას მხედველობის დაქვეითების გამო აღარ შეეძლო მონასტრის მართვა. ეპისკოპოსის გადაწყვეტილებას მღვდელ-მონაზონი თომა არ დაემორჩილა და რამდენიმე თვე კიდევ მართავდა მონასტერს [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 2 ს. 735 ფ. 1-3]. 1860 წლის 18 სექტემბერს მონასტერი ჩააბარეს წინამძღვრად დანიშნულ მღვდელ-მონაზონ ნეოფიტეს, რომელიც აქ 1867 წლამდე მოღვაწეობდა [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 7382 ფ. 3-4]. საარქივო დოკუმენტებმა შემოგვინახა ვანის მონასტრის საეკლესიო ნივთსამკაულის და ქონების 1827, 1854, 1860 და 1866 წლების აღწერა. მონასტრის ქონების აღწერილობებიდან ყველაზე დეტალური და სრულყოფილია 1860 წლის აღწერა, რომელიც შედგენილია 1860 წლის 18 სექტემბერს წინამძღვარ ნეოფიტესთვის მონასტრის ჩაბარებისას. დოკუმენტი მთლიანად მოგვაქვს:

139

მონასტრის ქონების აღწერილობებიდან ყველაზე დეტალური და სრულყოფილია 1860 წლის აღწერა, რომელიც შედგენილია 1860 წლის 18 სექტემბერს წინამძღვარ ნეოფიტესთვის მონასტრის ჩაბარებისას. დოკუმენტი მთლიანად მოგვაქვს:

ერთი ხელი დაფარნეები დაბისა სირმით გაწყობილი დანაშთი მღვდელ მონაზვნის სვიმონ მაჩაჩიძისა.

გვ. 142

დაარსებიდან გაუქმებამდე (1788-1867 წ.წ) მონასტრის წინამძღვრები იყვნენ:

იღუმენი დიონოსი - 1788-1811წწ.

არქიმანდრიტი სიმეონი (ბაქრაძე) - 1811-1841წწ.

იღუმენი მაკარი (იაშვილი)- 1841-1854წწ.

მღვდელ-მონაზონი სერაპიონი - 1854-1855წწ.

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) – 1855/05-1856/03 წწ. (მ/შ)

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) - 1856/03-1860 წწ.

მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე - 1860-1867 წწ.

მღვდელ-მონაზონ თომას (ელიავა) დანიშვნამდე [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან.1 ს. 5631 ფ. 12, 24,41]. მღვდელ-მონაზონი თომა მონასტრის წინამძღვრად ჩანს 1860 წლის შემოდგომამდე [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 7382 ფ. 3]. 1859 წლის აპრილში იმერეთის ეპისკოპოსმა გერმანემ მისწერა ჯრუჭის მონასტრის წინამძღვარს, არქიმანდრიტ ნიკოლოზს, რათა ჯრუჭის მონასტრიდან მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე გადაეყვანა ვანის მონასტერში მმართველად, თომა კი დაეტოვებინა როგორც ზედამხედველი, რამდენადაც მას მხედველობის დაქვეითების გამო აღარ შეეძლო მონასტრის მართვა. ეპისკოპოსის გადაწყვეტილებას მღვდელ-მონაზონი თომა არ დაემორჩილა და რამდენიმე თვე კიდევ მართავდა მონასტერს [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 2 ს. 735 ფ. 1-3]. 1860 წლის 18 სექტემბერს მონასტერი ჩააბარეს წინამძღვრად დანიშნულ მღვდელ-მონაზონ ნეოფიტეს, რომელიც აქ 1867 წლამდე მოღვაწეობდა [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 7382 ფ. 3-4]. საარქივო დოკუმენტებმა შემოგვინახა ვანის მონასტრის საეკლესიო ნივთსამკაულის და ქონების 1827, 1854, 1860 და 1866 წლების აღწერა. მონასტრის ქონების აღწერილობებიდან ყველაზე დეტალური და სრულყოფილია 1860 წლის აღწერა, რომელიც შედგენილია 1860 წლის 18 სექტემბერს წინამძღვარ ნეოფიტესთვის მონასტრის ჩაბარებისას. დოკუმენტი მთლიანად მოგვაქვს:

139

მაჭარაშვილი ილარიონ ხარიტონის ძე 1883-88 წლებში  ვანის მაცხოვრის ფერიცვალების ეკლესიის მღვდელი. ჭიათურა

მაჭარაშვილი  ილარიონ  1885 წლის 17 იანვრის გაზეთ „დროების“ ცნობით, მღვდელი.

ყაველაშვილი მოსე გიორგის ძე 1888-1915 წლებში ვანის მაცხოვრის ფერიცვალების ეკლესიის მღვდელი. ჭიათურა სხვა წყარო 1847- ?წწ ზედუბნელი ყაველშვილების ოჯახი, საპატრიარქოს უწყებანი. თბილისი, 2019. 14 - 24 აპრილი. N 15 (925). გვ. 18-20.

ინფორმაცია მოგვაწოდა, შთამომავალმა მალხაზ რამზე (გერვასის) ძე ფერაძემ;

ყაველაშვილი ისაია მოსეს ძე  1915-17 წლებში ვანის მაცხოვრის ფერიცვალების ეკლესიის მღვდელი. ჭიათურა სხვა წყარო 1885-1935წწ ზედუბნელი ყაველშვილების ოჯახი, საპატრიარქოს უწყებანი. თბილისი, 2019. 14 - 24 აპრილი. N 15 (925). გვ. 18-20.