დეკანოზი რაჟდენ გიგაური 1837 – 1904

„ის სულითა და გულით ქართველი იყო: იგონებდა წარსულს, ჰფიქრობდა მომავალზე და იტანდა აწმყოს.. პირ-ნათლად წარუდგება წინაპრებს და უშიშრად ეტყვის: „დიაღ, მე გავლიე წუთისოფელი და არ დამიკლია სამშობლოსათვის, რაც კი შევიძელ!“

დეკანოზი რაჟდენ სვიმონის ძე გიგაური 1837 წელს თბილისის მაზრაში, გლეხის ოჯახში დაიბადა. 1860 წელს თბილისის სასულიერო სემინარია მეორე ხარისხის დიპლომით (სხვა ვერსიით –– სტავროპოლის სასულიერო სემინარია) დაამთავრა და იმავე წელს თბილისის სასულიერო სემინარიის პედაგოგად დაინიშნა. 1860 წლის 27 ივნისს თბილისის სასულიერო სემინარიაში ოსური ენის სწავლებისთვის საჩუქრად 90 მანეთი გადაეცა. 1860  წლის 15 ოქტომბერს ქუთაისის სასულიერო  სასწავლებელში მასწავლებლად დაინიშნა. 1862 წლის 25 მაისს ქუთაისის სასულიერო სასწავლებლის ახალი შენობის აღმშენებელი კომიტეტის საქმის მწარმოებლად დაადგინეს. იმავე წლის 25 ოქტომბერს პატიოსანი და

თავდადებული შრომისათვის საჩუქრად გადაეცა 50 მანეთი ვერცხლის ფული. 1863 წლის 25 მარტს იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა (ქიქოძე)

დიაკვნად აკურთხა, იმავე წლის 28 მარტს მღვდლად დაასხა ხელი და ალისუბნის მთავარანგელოზთა სახ. ტაძრის წინამძღვრად განამწესა. მეორე დღეს მთავარხუცესად დაამტკიცეს. 1864 წლის 15 ოქტომბერს საგვერდულით დაჯილდოვდა. 1866 წლის 9 მაისს ქუთაისის საკათედრო ტაძრის კრებულში დაინიშნა. 1866 წლის 27 მაისს სამღვდელმთავრო გუნდის მგალობელთა ხაზინადრად დაადგინეს. 1867 წლის 2 იანვარს იმერეთის ეპარქიალური სარევიზიო კომიტეტის თავმჯდომარედ აირჩიეს. 1867 წლის 15 მარტიდან იმერეთის საეკლესიო ხაზინის ყოველთვიური შემოსავლების განმკარგავი კომისიის წევრია. 1868 წლის 26 მარტს

სამღვდელოების მხრიდან აირჩიეს დეპუტატად ქუთაისის სასულიერო სასწავლებლის მდგომარეობის გასაუმჯობესებელი კომიტეტის წევრად და ქუთაისში სასულიერო სემინარიის გახსნის თაობაზე შექმნილი კომისიის წევრად. 1869 წლის 30 აგვისტოს სკუფია უბოძეს. 1870 წლის 30 სექტემბერს გათავისუფლდა მთავარხუცესობიდან და ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში საღვთო სჯულის პედაგოგად დაადგინეს. იმავე წლიდან დროებით მასვე დაევალა ქუთაისის ქალთა გიმნაზიის წმ. ნინოს სახ. ტაძარში წირვალოცვების ჩატარება. 1871 წლის 29 იანვარს ქუთაისის წმ. ალექსანდრე ნეველის სახ. საკათედრო ტაძრის კანდელაკისა და ეკონომოსის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. 1871 წლის 19 მარტს სასულიერო პირთა მხრიდან აირჩიეს საკათედრო ტაძრის ინტერესების დამცველად. 1871 წლის 27 აპრილს დამტკიცდა კანდელაკად და ეკონომოსად. 1873 წლის 12 აგვისტოს „კამილავკა“ ეწყალობა. 1874 წლის 26 აგვისტოდან სამეგრელოს სასულიერო სასწავლებელში მმართველი საბჭოს წევრია. 1874 წლის 22 ნოემბრიდან იმავე სასწავლებელში საღვთო სჯულის სწავლება დაევალა. სამეგრელოს სასწავლებელში ყოფნის პერიოდში, 1874 წლის აპრილი-მაისში,

მღვდელ რაჟდენს გაზეთ „დროების“ ფურცლებზე პოლემიკა ჰქონდა უცნობ კორესპონდენტთან, ფსევცქრიალა ბჭყალაძე“. საქმე ეხებოდა სასწავლებელში სწავლის დაბალ დონეს, იქ არსებულ სხვადასხვა პრობლემას, პედაგოგთა შემოსავლებს დონიმით და სხვა. საბოლოოდ, უცნობი კორესპონდენტი თავად გაზეთის რედაქციასაც გაუნაწყენდა და კამათი ამით შეწყდა (იხ. გაზეთი „დროება“ 1874 წლის NN 418, 420, 422, 424). 1875 წლის 8 თებერვალს მღვდელი რაჟდენი ქუთაისის სასულიერო სასწავლებლის შემოსავალ-გასავლების სარევიზიო კომიტეტის წევრად აირჩიეს. 1876 წლის 17 აგვისტოს ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში საკათედრო ტაძრის სამღვდელოების მხრიდან დეპუტატად აირჩიეს. 1877 წლის 13 ივნისს სამკერდე ოქროს ჯვარი მიიღო. 1877 წლის 1 დეკემბრიდან ქუთაისის მთავარანგელოზთა სახ. ტაძრის წინამძღვარია;

19-1  საპატრიარქოს უწყებანი N19 17-30ნოემბერი 2022წ გვ.22

დეკანოზი რაჟდენ გიგაური 1837 – 1904 (გაგრძელება)

1878 წლის 11 აგვისტოდან ამავე ტაძრის ქონებისა და მამულების განმკარგავი კომისიის წევრი. 1878 წლის 5 ოქტომბერს ქუთაისის ახლადგახსნილ წმ. ოლღას სახ. ქალთა გიმნაზიაში სალვთო სჯულის პედაგოგად დაინიშნა. 1878 წლის 8 ოქტომბრიდან ასევე იყო ქუთაისის ვაჟთა გიმნაზიაში ქართული ენის მასწავლებელი. 1879 წლის 13 იანვარს მთავარანგელოზთა ტაძარს 150 მანეთი შესწირა, რის გამოც ეპისკოპოსმა გაბრიელმა მწყემსმთავრული მადლობა გამოუცხადა. 1879 წლის 9 მარტს იმერეთის გარდაცვლილი ეპისკოპოსის, ექვთიმეს (წულუკიძე), დარჩენილი ქონების შემსწავლელი კომისიის თავმჯდომარედ დაინიშნა. 1879 წლის 9 აგვისტოს მწყემსმთავრული მადლობა გამოეცხადა სოფ. ღვანკითის ახალი ტაძრის მშენებლობის საქმეში შეტანილი წვლილისათვის. 1880 წლის 29 ივნისს დეკანოზის წოდება მიენიჭა. 1884 წლის 1 მაისს წმ. ანას II ხარისხის ორდენით დაჯილდოვდა. 1884 წელს დეკანოზმა რაჟდენმა ახალგორის საეკლესიო-სამრევლო სკოლას შესწირა 100 ცალი თავისი თხზულება, რამაც დიდად გაახარა იქაური სკოლის პედაგოგი სპირიდონ გაბელაშვილი და გაზეთ „ივერიას“ ფურცლებზე მადლობა გადაუხადა მამა რაჟდენს ამ საჩუქრისათვის.

დეკანოზმა რაჟდენმა ორი წიგნი შეადგინა, რომელიც მის სიცოცხლეშივე დაიბეჭდა: 1) „მოკლე ახსნა ღვთის ტაძრისა თვისის საზოგადო კუთვნილებებით და მნიშვნელობებით საზოგადო ღვთის მსახურებათა: მწუხრის, სერობისა, შუა-ღამისა, ცისკრისა, ჟამნების: 1, 3, 6 და 9-სა კვეთისა, ესე იგი წირვის ან ლიტურღიის პირველის ნაწილისა,

შედგენილი ქუთაისის საკათედრო სობოროს კანდელაკის, მღვდ. რაჟდენ ს. ძის გიგაუროვის მიერ. ქუთაისი, ღუბერნსკის სტ. 1875. კანი, 49 გვ. (17/ 12). 25 კ.;2) „ცხოვრება, შრომა და მიცვალება: წმიდათა დიდებულთა და ყოვლად ქებულთა “-- ოთხთა მოციქულთა და მახარებელთა: მატთესი, მარკოზისა, ლუკასი და იოანნე ღვთის მეტყველისა. შედგენილი

ქუთაისის საკათედრო სობოროს კანდელაკის მღვდ. რაჟდენ გიგაუროვის მიერ. ქუთაისი, ლუბერნსკის სტ. 1877. კანი, თავფურცელი, II, 62 გვ. (17/ 12). 25 კ. 1884 წლის ივლისი-სექტემბერში დეკანოზ რაჟდენს პოლემიკა ჰქონდა გაზეთ „მწყემსის“ ფურცლებზე უცნობ კორესპონდენტთან, ფსევდონიმით

–- „ერის კაცი“, სადაც აღნიშნული კორესპონდენტი სამღვდელოებას სიზარმაცესა და გაუნათლებლობაზე ამახვილებდა ყურადღებას, რომ არ იქადაგებოდა ღვთის სიტყვა ეკლესიებში და არ ექცეოდა მოძღვრებით მხარეს შესაბამისი ყურადღება. წარმოებულ პოლემიკას გამოეხმაურა თავად გაზეთ „მწყემსის“ რედაქტორი, დეკანოზი დავით ღამბაშიძეც, რომელმაც თავისი აზრი დააფიქსირა ამ საკითხთან დაკავშირებით (იხ. გაზეთი „მწყემსი“ 1884 წლის NN 14, 15, 16, 18, 19). საბოლოოდ, ყველაფერი დამთავრდა იმით, რომ ისევ გაზეთ „მწყემსში“ უცნობი კორესპონდენტი ფსევდონიმით -–- „სოფლის მღვდელი“ მცირე წერილს აქვეყნებს, რომელშიც ნათელი ეფინება ყველაფერს: „23-ს სეკდემბერს ჩვენ შეგვხვდა წირვის მოსმენა ქუთაისის მთავარანგელოზთა

ეკლესიაში, რომელშიაც მწირველად იყო მარტო ერთადერთი მ. დეკანოზი რაჟდენ გიგაუროვი. ამ ეკლესიაში ხალხი ძლიერ ბევრი დადის ხოლმე და

ამ დღესაც, მართლა, ბევრი მლოცველები იყო. არც ერთ ეკლესიაში ქუთაისში ამდენი მლოცველები არ დადიან. რატომ? აი რისთვის: ეკლესია არის მშვენიერად მორთული; მამა დეკანოზს მოუხერხებია იმდენი, რომ ქართული გალობა გურულ კილოზედ გაუწყვია და სასიამოვნოდ გალობენ ორი დიაჩოქი და ერთიც გარეშე პირი. თვითონ მ. დეკანოზი სწირავს მშვენიერი ტკბილი და სასიამოვნო ხმით და დიდის კრძალვით; ეკლესიაში სუფევს წესიერება და კრძალულება. წირვის გათავებისას მამა დეკანოზმა აუხსნა ხალხს წაკითხული სახარება მდაბიური და გასაგონი ენით, რომელმაც მშვენიერი შთაბეჭდილება მოახდინა მსმენელებზე. მსმენელები იქამდის დარჩნენ მადლიერნი ამ სიტყვით,

რომ ვერ დასძლიეს თავის გულის თქმა და იქვე ტაძარში სიტყვისა მრავალთა მსმენელთა წარმოსთქვეს: „შენც ღმერთმა მოგცეს კეთილი და აგისრულოს გულის საწადელი“. ერთის სიტყვით, ყველანი მშვენიერი შთაბეჭდლებით გამოვიდნენ ეკლესიიდამ“. როგორც ვხედავთ, დეკანოზ რაჟდენს წირვალოცვაც რიგიანად ჰქონდა დაყენებული ტაძარში,

მრევლიც დიდძალი ჰყავდა და არც ქადაგებას აკლებდა თავის სულიერ შვილებს. ამ ყველაფრის გამოძახილი იყო ის, რომ დეკანოზმა დავით ღამბაშიძემ გაზეთ „მწყემსის“ ფურცლებზე გამოაქვეყნა მამა რაჟდენის რამდენიმე ქადაგება. დეკანოზი რაჟდენი 1904 წლის 15 დეკემბერს, საღამოს 6 საათზე, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ

გარდაიცვალა. დაკრძალეს 19 დეკემბერს, ქუთაისის მთავარანგელოზთა სახ. ტაძარში, რომელიც, სამწუხაროდ, 1944 წელს დაანგრიეს და მამა რაჟდენის საფლავიც დაიკარგა. 1904 წლის 24 დეკემბერს გაზეთ „ივერიაში“ კ.ხუსკივაძე დეკანოზ რაჟდენ გიგაურის მოღვაწეობისა და დამსახურებების შესახებ წერდა: „19 დეკემბერს

ქუთაისის მთავარანგელოზთა ეკლესიაში დაკრძალეს გვამი ამავე ეკლესიის დეკანოზის, მ. რაჟდენ გიგაურისა. მამა რაჟდენს ბევრი პატივისმცემელი ჰყავდა ჩვენს ქალაქში. არ მოიძებნება ისეთი ინტელიგენტი ოჯახი, სადაც მამა რაჟდენის მოსწავლეთ ნამყოფი არ იყოს. ზოგიერთ ოჯახებში მამა, დედა და შვილები -– ყველა მის ხელმძღვანელობით და ტკბილ სწავლა-დარიგებით აღზრდილია. არ ყოფილა ისეთი სასწავლებელი ქუთაისში, სადაც რამდენისამე წლით მაინც მის ნათელს და ღვთაებრივ მოღვაწეობას არ შეეშუქოს... მეც ერთი მისი მოწაფეთაგანი გახლავართ სამოცდაათიან წლებში ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში მის სამსახუ-

19-2  საპატრიარქოს უწყებანი N19 17-30ნოემბერი 2022წ გვ.23

დეკანოზი რაჟდენ გიგაური 1837 – 1904 (გაგრძელება)

რის დროს და გულწრფელად უნდა აღვიარო, რომ ერთი მადლიერი და სიკვდილამდის მისი პატივისმცემელთაგანიც. ძნელია ასეთის ადამიანის საუკუნოდ დაკარგვა ხანგრძლივის ცხოვრებით მასთან გაბმულ მამა-შვილურ კავშირის შეწყვეტა. ეს ამბავი ყველას გულს უწყლულებს, გრძნობებს უდუნებს და მწუხარების ალში ახვევს. უსაზღვრო და ენით 

გამოუთქმელია ის გულწრფელი მწუხარება, ღრმად გულის ტკივილი, რომელიც მამა რაჟდენის სიკვდილმა აღძრა ყველა მის ნაცნობთა შორის. იმ დროს, როდესაც გარემოებამ ბუნებასთან ერთად მისი მორჩილი პირმშო ადამიანიც გულცივობით, უგრძნობლობით და მარტო წუთიერ ცხოვრების წვრილ ანგარიშებით შეუმკია, მამა რაჟდენისებური გულკეთილი, ენა-ტკბილი, გრძნობაუხვი და ლმობიერი მამა სწორედ სანთლით საძებარი იყო ჩვენში. ბევრს არ გვახსოვს ის მწუხარება, რომელსაც ახლად სოფლიდგან ჩამოყვანილი დედ-მამის

თბილ გულმკერდს მოწყვეტილი, ნორჩი მოსწავლენი ვგრძნობდით ხოლმე. სასწავლებლის კედლებს შუა ყველაფერი გარეშე უცხო იყო. ყვე- ლაფრისა გვეშინოდა, გვერიდებოდა, სადღაც ცივ ადგილას ვგრძნობდით ჩვენს თავს. ამ დროს მამა რაჟდენის ტკბილი მოცემული ნუგეში, ალერსით სავსე გრძნობიერი გული, იმედიანის სიტყვებით

თავზე ხელის გადასმა -- მშობლიურ კერას მოგვაგონებდა ხოლმე და ღრმა მამა-შვილურ მისდამი სიყვარული ნორჩ გულის ფიცარზე ოქროს ასოებით, თავის თავად იწერებოდა. ბავშვები იმას უფრო შეიყვარებენ, იმას უფრო ეთაყვანებიან, ვინც მათ გულში ჩაიხედავს, ვინც მათს უმანკო გულს სარკედ გაიხდის. ქრისტე ღმერთმა, ამ დიდებულმა ღვთაებრივმა მასწავლებელმაც ხომ ღირსეულად იცნო ყმაწვილების უმანკო გული და თავის ქადაგების დროს ყმაწვილებს თავის ღვთაებრივ ყურადღებას არ აკლებდა... ეს მადლი და კურთხევა მამა რაჟდენის გულსაც უხვად ამკობდა და აბრწყინებდა. მადლით გაბრწყინვალებული მისი გული სავსე იყო ბავშვების სიყვარულით.. უსაზღვროდ უყვარდით... ჩვენვე

ვამჩნევდით ამას, დიდად ვაფასებდით, მშობელ მამაში არ ვარჩევდით. ჩვენც ვგრძნობდით მის გონიერ დარიგებას და მიტომაც გულწრფელად გადაუშლიდით ხოლმე ნორჩ ბუნებას, თამამად გაუღებდით სხვისთვის ჩაკეტილ გულის კარს და უშიშრად ვაკითხებდით, თუ კი რამ ბიწიერი, შემთხვევით,წაიწერებოდა ამ ნორჩ და გამოუცდელ გულის ფიცარზე... დარწმუნებული ვიყავით, რომ იმათთვისაც სასიამოვნო იყო და ჩვენც ყოველთვის, თავისუფლების დროს, სასწავლებლის ეზოში, გარს ვეხვიეთ

და ყმაწვილურის ტაკტიკით, თითქო თავს ვაბეზრებდით,  მაგრამ მის ლმობიერ სახეზე კაცი ვერასოდეს ვერ შეამჩნევდა რაიმე საყვედურის,

ანუ წყრომის ჩრდილსაც. იდგა ჩვენს შორის და ტკბილად, მამა-შვილურად გვემუსაიფებოდა. სულ დიდი ხანი არ არის, რაც უკანასკნელად გამოემშვიდობა, მამა-შვილურად დალოცა გიმნაზიის მოწაფენი და სასწავლებლის კარს სამუდამოდ ზურგი შეაქცია. დღეს კი თავის

მოსწავლეებიც და საყვარელი ცოლ-შვილიც გულ- დამწვარნი მიგვატოვა. დიაღ, მიგვატოვა ყველანი, შესწყვიტა ჩვენს შორის ხორციელი, მამა-შვილური კავშირი, მაგრამ სულიერი ძაფი მაინც მუდამ იქნება ჩვენს შორის გაბმული და ამ წუთისოფლის ქარიშხალი ვერ შესძლებს მის გაწყვეტას. ბოლოს ისღა დაგვრჩენია, რომ ჩვენის ცოდვილის პირით შევავედროთ უფალს შენი ცხედარი... შენ კი გთხოვთ, ამის მაგიერ, აჩრდილის მსგავსად მოევლინო ხოლმე ჩვენს ქვეყანას და ჩვეულებრივის ტკბილის ენით შენი ლოცვა-კურთხევა გადმოგვივლინო ხოლმე“. ქართველი პოეტი, მწერალი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე აკაკი წერეთელი, რომელსაც ახლო ნაცნობობა და მეგობრობა აკავშირებდა დეკანოზ რაჟდენთან, ვერ დაესწრო მის დასაფლავებას, რის გამოც სამძიმრის წერილი გამოაქვეყნა გაზეთ „ივერიაში“, სადაც გაიხსენა თავისი და მოძღვრის

უკანასკნელი საუბარი. აი რას წერდა იგი: „მწუხარება მიმრავალკეცდება, რომ ვერ დავესწარ მამა რაჟდენ გიგაურის დამარხვას. სამართალი კი მოითხოვდა, რომ ან მე დავსწრებოდი მის დასაფლავებას, ან ის ჩემსას.

ის სულითა და გულით ქართველი იყო: იგონებდა წარსულს, ჰფიქრობდა მომავალზე და იტანდა აწმყოს. დიდი ხანი არ არის, სულ სამი თვე არ იქნება რაც უკანასკნელად გამოვეთხოვე ძვირფას მეგობარს. იმას მაშინაც არ ჰქონდა სააქაო პირი, მაგრამ მაინც სამშობლოზე მელაპარაკებოდა: არა,

ჩვენ ვერა ვართ კაი ქრისტიანები, მეუბნებოდა კვნესით, -- ქრისტეს არც ცოლი ჰყოლია და არც შვილები, მოციქულებიც მისთანავე აერჩია: „დაუტევე მამა, ცოლი, შვილი, სახლ-კარი, აიღე ჯვარი

19-3 საპატრიარქოს უწყებანი N19 17-30ნოემბერი 2022წ გვ.24

დეკანოზი რაჟდენ გიგაური 1837 – 1904 (დასასრული)

და შემომიდექი მეო“.  დიახ,  საზოგადო მოღვაწეობას ნუ დაიჩემებს ის, ვისაც ცოლ-შვილი ჰყავს. დიდი ხანია უნდა დამენებებინა თავი და კიდეც დავანებებდი თავს, ჩემ „მთავარანგელოზს“, რომ უცოლ-შვილო ვყოფილიყავი. მაგრამ ჰე, ავიტანე ყოლიფერი და გავძალუნდი.

არა, მეგობარო, ვუთხარი მე  განა ცოლ-შვილის სიყვარული იმას მოითხოვს, რომ სამშობლოზე ხელი ავიღოთ ხოლმე, როგორც ამას ჩადიან

ზოგიერთები? მსხვერპლის შეწირვა განა მარტო ბრძოლის ველზე სიკვდილი არის? მაშინ როდესაც, ჩვენ მამულის სიყვარულის გულისათვის უსამართლობასაც ვიტანთ, ნუ თუ ეს მსხვერპლის შეწირვა არ არის? შენ რომ თავი დაგენებებია მთავარანგელოზის ეკლესიისათვის, მაგრამ არ დახვედროდი მტრებს და უბრძოლველად გადამდგარიყავი მხოლოდ იმ აზრით, რომ პირადი მდგომარეობა არ შეგეწუხებია, რა გამოვიდოდა განა ამით? შენ მაგიერ სხვა ხომ იბრძოლებდა შენს საომარს. არა არ ღირს

ამათზე ლაპარაკი. საკვირველ მაგალითს გვაძლევს

ბიბლია თავისის იობის შესახებ იგავ-არაკით. ჩვენი ხალხი ამბობს: იობს მატლი დაეხვია, მაინც არ სთქვა ძვირი ღვთისა. დიაღ, ერთი ძვირი ღვთისა

რომ ეთქვა, მაშინვე მატლი დასცვივდებოდა და თითონაც გამობრუნდებოდა, მაგრამ „მან არა სთქვა ძვირი ღვთისა“. აიტანა ყველაფერი და გამობრუნდა თავის-თავად. ამისი არ იყოს, ვინც სამშობლოს გულისთვის ბევრს აიტანს, ის თვითონ თუ არ მოესწრება, შვილები და შვილიშვილები მოესწრებიან უკეთესს დროს, და არავის ჰმართებს გულის გატეხა მეთქი. ამ სიტყვებმა ჩააფიქრეს მამა რაჟდენი, მან ცოტა-ხნის სიჩუმის შემდეგ გაიღიმა და, იმავე დროს, ობოლმა კურცხალმა დაუმსა სპეტაკ წვერებზე, და ვინ გამოიცნოს, რა იყო მათში?

ეგებო სააქაო მწუხარება  და საიქაო განსვენება, სადაც პირ-ნათლად წარუდგება წინაპრებს და უშიშრად ეტყვის: „დიაღ, მე გავლიე წუთისოფელი და არ დამიკლია სამშობლოსათვის, რაც კი შევიძელ.

აი, ამისთანა ქართველს  გამოვეთხოვე, ამისთანა კაცი დამარხეს 19 ამ თვეს. მე ვერ დავესწარ, და ამის მეტი არა დამრჩენია რა სათქმელად: საუკუნოდ იყოს სახსენებელი იმის საქართველოსთან ერთად“.

დეკანოზ რაჟდენს ჰყავდა მეუღლე მაკრინე შიოს ასული (დაბ. 1841 წ.) და შვილები: ალექსანდრე (1865- 1915 წწ., შტაბს-კაპიტანი, წმ. გიორგის კავალერის ორდენოსანი, დაიღუპა | მსოფლიო ომში დასავლეთ ფრონტზე, მეუღლე ნატალია გაბაშვილი), კონსტანტინე (დაბ. 1869 წ.), მარიამი (დაბ. 1871 წ.), ნატალია (დაბ. 1876 წ.), სერგი (დაბ. 1878 წ.), ნადეჟდა (დაბ. 1882 წ.), გრიგოლი (დაბ. 1884 წ.).